24/07/2026
विद्यमान अवस्थामा श्री चण्डिकालिका महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेडका अवसर, चुनौती तथा देखा परेका समस्याको समाधान
भूमिका
नेपालको सहकारी अभियानले आर्थिक तथा सामाजिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ। विशेष गरी महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाहरूले महिलाको आर्थिक सशक्तीकरण, उद्यमशीलताको विकास, बचत गर्ने बानीको विकास तथा आत्मनिर्भर समाज निर्माणमा उल्लेखनीय भूमिका निर्वाह गरेका छन्। श्री चण्डिकालिका महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेड पनि स्थापना कालदेखि नै सदस्यहरूको आर्थिक, सामाजिक तथा व्यावसायिक उन्नतिका लागि समर्पित रहँदै आएको संस्था हो।
वर्तमान समयमा सहकारी क्षेत्र अवसर र चुनौती दुवैबाट प्रभावित छ। एकातिर प्रविधिको विकास, वित्तीय साक्षरता र उद्यमशीलताको विस्तारले नयाँ अवसरहरू सिर्जना गरिरहेका छन् भने अर्कोतिर केही सहकारीमा देखिएका अनियमितता, आर्थिक मन्दी, ऋण असुलीमा समस्या तथा सदस्यहरूको घट्दो विश्वासले चुनौती थपेका छन्। यस्तो अवस्थामा संस्थाले सुशासन, पारदर्शिता र सदस्यमुखी सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिएर अघि बढ्न आवश्यक छ।
संस्थाका प्रमुख अवसरहरू
१. सदस्यको विश्वास र एकता
सहकारीको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति सदस्यहरूको विश्वास हो। श्री चण्डिकालिका महिला बचत तथा ऋण सहकारीले लामो समयदेखि सदस्यहरूमाझ विश्वास कायम गर्दै आएको छ। यही विश्वासलाई अझ बलियो बनाउँदै सदस्य सेवा विस्तार गर्न सकिन्छ।
२. महिला सशक्तीकरण
महिला सदस्यहरूको आर्थिक पहुँच बढाउने, स्वरोजगार सिर्जना गर्ने, साना उद्यममा लगानी गर्ने तथा नेतृत्व विकास गर्ने ठूलो अवसर संस्थासँग रहेको छ।
३. डिजिटल प्रविधिको प्रयोग
मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल भुक्तानी, अनलाइन विवरण, एसएमएस सेवा तथा आधुनिक सहकारी सफ्टवेयरको प्रयोगले सेवा छिटो, पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ।
४. उद्यमशीलता विकास
कृषि, पशुपालन, घरेलु उद्योग, हस्तकला, पर्यटन तथा साना व्यवसायमा सदस्यहरूलाई सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराई आयआर्जन बढाउन सकिन्छ।
५. वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम
सदस्यहरूलाई बचत, लगानी, बीमा तथा ऋण व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम प्रदान गरी आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउन सकिन्छ।
विद्यमान चुनौतीहरू
१. सहकारी क्षेत्रप्रतिको विश्वासमा कमी
केही सहकारी संस्थामा देखिएका अनियमितता र वित्तीय समस्याले सम्पूर्ण सहकारी क्षेत्रप्रति आम नागरिकको विश्वासमा असर परेको छ। राम्रो संस्थाले पनि यसको प्रभाव भोग्नुपरेको छ।
२. ऋण असुलीमा कठिनाइ
आर्थिक मन्दी, व्यवसायमा आएको गिरावट तथा सदस्यहरूको आम्दानी घट्दा ऋणको किस्ता नियमित उठाउन चुनौती देखिएको छ।
३. बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग प्रतिस्पर्धा
बैंकहरूले डिजिटल सेवा, आकर्षक योजना तथा सहज पहुँच विस्तार गरेसँगै सहकारीले प्रतिस्पर्धात्मक सेवा दिनुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।
४. कानुनी तथा नियामकीय परिवर्तन
सरकारले समय–समयमा ल्याउने नयाँ नीति, निर्देशिका तथा नियमनको पालना गर्न संस्थाले आफ्नो क्षमता अभिवृद्धि गर्नुपर्ने अवस्था छ। #
देखापरेका प्रमुख समस्याहरू
बचत वृद्धि अपेक्षाअनुसार हुन नसक्नु।
निष्क्रिय तथा कम सक्रिय सदस्यहरूको संख्या बढ्नु।
ऋणको किस्ता तथा ब्याज समयमा नउठ्नु।
डिजिटल सेवाको सीमित प्रयोग।
केही सदस्यमा वित्तीय साक्षरताको कमी।
सञ्चालन खर्च बढ्दै जानु।
युवा पुस्ताको सहकारीप्रतिको आकर्षण कम हुनु।
समस्याको समाधान
१. सुशासन र पारदर्शितालाई प्राथमिकता
नियमित लेखापरीक्षण, वित्तीय विवरण सार्वजनिक गर्ने, कानुनी प्रक्रिया पालना गर्ने तथा सदस्यलाई सही सूचना उपलब्ध गराउने कार्यलाई निरन्तरता दिनुपर्छ।
२. सदस्यकेन्द्रित सेवा विस्तार
सदस्यको आवश्यकता अनुसार बचत योजना, महिला उद्यम ऋण, शिक्षा ऋण, स्वास्थ्य ऋण तथा ज्येष्ठ नागरिक लक्षित योजनाहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ।
३. ऋण व्यवस्थापन सुधार
ऋण लगानीपूर्व उचित अध्ययन गर्ने, नियमित अनुगमन गर्ने तथा समस्याग्रस्त ऋणीसँग छलफल गरी पुनर्तालिकीकरण जस्ता उपाय अपनाउन सकिन्छ।
४. डिजिटल सेवा विस्तार
मोबाइल एप, एसएमएस सूचना, अनलाइन विवरण तथा डिजिटल भुक्तानी प्रणाली लागू गरी सदस्यलाई आधुनिक सेवा उपलब्ध गराउनुपर्छ।
५. वित्तीय साक्षरता अभिवृद्धि
नियमित रूपमा वित्तीय शिक्षा, सहकारी शिक्षा तथा उद्यमशीलता विकाससम्बन्धी तालिम सञ्चालन गर्नुपर्छ।
६. कर्मचारी क्षमता विकास
कर्मचारी तथा सञ्चालक समितिलाई समयानुकूल तालिम, नेतृत्व विकास र प्रविधि प्रयोगसम्बन्धी प्रशिक्षण उपलब्ध गराउनुपर्छ।
७. युवा सहभागिता बढाउने
युवा सदस्यलाई उद्यमशीलता, स्टार्टअप, डिजिटल सेवा तथा नवप्रवर्तनसँग जोडेर सहकारीप्रति आकर्षित गर्नुपर्छ।
८. सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रम
रक्तदान, स्वास्थ्य शिविर, वातावरण संरक्षण, छात्रवृत्ति तथा महिला सशक्तीकरणका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा संस्थाप्रतिको सामाजिक विश्वास अझ बढ्छ।
निष्कर्ष
श्री चण्डिकालिका महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेडसँग उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्ने पर्याप्त अवसरहरू छन्। चुनौती र समस्याहरूलाई सही रणनीति, सुशासन, पारदर्शिता, वित्तीय अनुशासन, प्रविधिको प्रयोग तथा सदस्यहरूको सक्रिय सहभागितामार्फत अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।
यदि संस्था "सदस्य पहिलो" भन्ने सिद्धान्तलाई व्यवहारमा उतार्दै सदस्यहरूको हित, विश्वास र आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखेर अघि बढ्छ भने आगामी वर्षहरूमा अझ सुदृढ, विश्वसनीय, प्रतिस्पर्धी र नमूना महिला सहकारी संस्थाको रूपमा स्थापित हुन सफल हुनेछ। सहकारीको दिगो सफलता व्यवस्थापन, सञ्चालक समिति, कर्मचारी र सम्पूर्ण सदस्यहरूको साझा प्रतिबद्धता, इमानदारी र सहकार्यमा निर्भर रहन्छ। यही सामूहिक प्रयासबाट संस्थाले आर्थिक समृद्धि, सामाजिक रूपान्तरण र सदस्यहरूको जीवनस्तर उकास्ने आफ्नो उद्देश्यलाई अझ प्रभावकारी रूपमा पूरा गर्न सक्नेछ।
