14/08/2026
Cái giá của “Báo hiếu” và “Sĩ diện” đắt tới mức nào?
Vài năm gần đây, tôi đã luôn tự nhủ là “Kệ người ta!”. Mỗi người tự kiếm tiền bằng sức lực của mình, thì họ có quyền tiêu tiền theo cách của họ… Và tự chịu trách nhiệm! Tôi không nên phân tích hay phán xét!
Tuy nhiên, nếu người ta xài số tiền không phải do mình kiếm được thì sao? Và nếu họ không phải trực tiếp gánh chịu trách nhiệm lâu dài cho những quyết định đó thì sao?
Chuyện là 1 cô học viên của tôi đã bật khóc nức nở, trong buổi tư vấn với tôi. Bạn đến nước Mỹ năm 18 tuổi. Và bạn làm nail tất bật để phụ giúp gia đình. Thu nhập thật ra cũng không có thấp, nhưng bạn không dám tiêu xài gì hết. Cái số tiền giữ lại được mỗi tháng không hề ít so với mức tiết kiệm trung bình của người dân Mỹ.
Bây giờ đã 30 tuổi, cô gái này không còn một đồng tiết kiệm nào.
Kiểu anh Trí ơi, bây giờ đến cái tiền tiết kiệm khẩn cấp em cũng không còn một đồng nào hết. Em nói thiệt là em không muốn đi làm nữa nhưng em thật sự không còn lựa chọn nào khác. Em không còn lối thoát nữa.
Mẹ của bạn cũng sống ở Mỹ, cũng làm nail cả chục năm rồi và hiểu hết tất cả những hoàn cảnh, điều kiện và những cái khó khăn của các con. Chỉ là đến năm ngoái khi mà bà về Việt Nam và quyết định thực hiện ước mơ cuối đời đó là xây dựng lại ngôi nhà cũ của gia đình ở dưới quê. Hai đứa con gái ở Mỹ đều đồng tình để góp tiền giúp mẹ xây dựng lại ngôi nhà của gia đình sao cho nó tươm tất khang trang. Chỉ là càng làm thì họ hàng nè, làng xóm nè bắt đầu xì sầm, bàn ra tán vào. Người mẹ này lại càng muốn cái ngôi nhà phải to hơn, phải cao hơn, phải sang trọng hơn. Và thế là công trình đội vốn, ngân sách xây dựng cứ thế nó tăng lên gấp đôi rồi tăng lên gấp ba cái số tiền dự toán ban đầu. Tất cả chỉ vì 2 chữ: “Sĩ Diện”.
Và đến ngày hôm nay vẫn còn thiếu nửa tỷ nữa thì mới có thể hoàn thành được. Cô con gái dẫu biết là mỗi năm mẹ mình chỉ quay về Việt Nam một vài tháng và ngôi nhà rất to đó nhưng thật ra sau này không ai ở hết. Nghe thì rất vô lý nhưng đó lại là ước mơ sau cùng của cả một cuộc đời lam lũ cực nhọc của mẹ. Cho nên cô con gái không cầm lòng được. Khi mà cái số tiền nó dội lên rồi phải gửi thêm tiền thì cũng cãi vã, cũng xung đột b**g nổ. Nhưng mà khi căng thẳng qua đi thì ngày hôm sau cô lại vét sạch tiền tiết kiệm của mình để chuyển về Việt Nam.
Để rồi tới ngày hôm nay 30 tuổi, cô gái này còn lại một tài khoản trống rỗng, một tương lai vô định và một tâm lý hoang mang vụn vỡ.
Cô hỏi tôi là: “Anh ơi giờ sao anh? Không lẽ giờ em vay những cái khoản vay ở bên Mỹ á để gửi về để cho mẹ em xây cho xong cái nhà? Trong khi bây giờ nè, tương lai sự nghiệp của em chả biết thế nào.”
Tôi nghe xong mà tôi xót xa khủng khiếp luôn các bạn.
Chữ hiếu là một truyền thống rất là tốt đẹp trong tư tưởng Nho giáo và văn hóa Á Đông của chúng ta. Việc này không phải bàn cãi. Tuy nhiên, các bạn có biết là Khổng Tử dạy hiếu thảo không chỉ là phụng dưỡng cha mẹ lúc về già mà còn phải gìn giữ được uy tín đạo đức cho cha mẹ, can ngăn không để cha mẹ xa vào những hành vi sai trái tổn hại.
Vì vậy nếu biết cha mẹ làm sai mà mình thờ ơ, không can ngăn, thậm chí còn dung túng tiếp tay cho hành vi của cha mẹ, nhân danh chữ hiếu thì thật ra theo Khổng Tử đó là đại bất hiếu.
Quan điểm này có thể hơi khó nhai một chút cho nên các bạn từ tốn đi với tôi một tí nhé.
Tôi xin được ví dụ một thực trạng rất phổ biến ngày hôm nay ở Việt Nam. Con cái lên thành phố chắt góp từng đồng từng đồng, cuối năm quay trở về quê đốt sạch để trả nợ tiền cờ bạc tín dụng đen cho cha mẹ ở dưới quê. Đây là một câu chuyện rất điển hình được khắc họa trong bộ phim Mai của đạo diễn Trấn Thành.
Bây giờ giả dụ cha mẹ sa vào bài bạc, nghiện ngập, nợ nần mà con cái chỉ tặc lưỡi kiểu thôi. Dù sao ổng cũng là cha, là mẹ mình. Họ đã sinh thành nuôi nấn mình rồi bây giờ lẽ nào? Và rồi chúng ta è cổ ra trả nợ cho cha mẹ. Điều này có thể giải quyết được cái áp lực tức thời trong gia đình nhưng nó chỉ khiến cho họ sinh ra tâm lý ỷ lại và dễ dàng luốn sâu hơn vào thói quen sai trái. Ác nghiệp sẽ ngày càng chồng chất, gia cảnh sẽ ngày càng túng quẩn. Vậy cái đó có gọi là hiếu thảo không?
Riêng câu chuyện này thì những cái chi tiết về gợi ý, cách xử lý trong tình huống mà cha mẹ, người thân nghiện bài bạc, vay mượn tín dụng đen thì tôi có chia sẻ rất là kỹ trong video clip. Làm gì khi có ông bố bà mẹ nghiện cờ bạc nọ nần? Không phải kiểu báo công an bắt cha mình nhốt vô tù đâu nha các bạn. Các bạn nên tham khảo link video ở comment nhe.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng phân tích ở một cái góc nhìn rộng lớn hơn và lâu dài hơn của nhiều thế hệ nối tiếp nhau trong một gia đình. Báo hiếu là một việc quan trọng nhưng không thể hy sinh đời con để báo hiếu cho đời cha mẹ được. Bởi vì nếu đời con hy sinh sức khỏe, tài chính, tâm lý, sự nghiệp để báo hiếu cho cha mẹ thì tới khi cái đứa con này gục ngã ai sẽ lo cho nó? Và tới lúc đó cha mẹ đã già rồi có đủ sức để lo cho đứa con này không? Rồi sau đó ai sẽ gánh vác trách nhiệm để lo cho đời cháu cho thế hệ tiếp theo?
Nếu như việc thỏa mãn nhu cầu của ông bà khiến cho cha mẹ gục ngã thì đời cháu, đời con lãnh đủ. Trong khía cạnh tâm lý, đây gọi là hiện tượng tổn thương liên thế hệ. Khi mà sự yếu kém, tổn thương và tâm lý của thế hệ trước sẽ gây ra những xung đột tổn thương di truyền sang thế hệ sau, hết đời này sang đời khác. Trong khía cạnh tài chính cá nhân, chúng ta nhìn thấy là con nhà giàu thì sẽ dễ để tiếp tục giàu có hơn khi mà họ không chỉ được thừa kế tài sản mà còn thừa kế thêm cả tư duy, tài chính, thói quen chi tiêu. Họ được lớn lên trong cảm giác an toàn, được nâng đỡ và khơi gợi phát triển. Con của cha mẹ giàu sẽ dễ trở nên giàu có hơn khi trưởng thành. Ngược lại, con nhà nghèo không chỉ thừa kế nợ nần của cha mẹ mà còn phải gánh vác nhiều áp lực kỳ vọng vô lý. Rồi chúng lớn lên trong cái cảm giác thường xuyên bất an, thiếu vắng sự quan tâm, chia sẻ. Đứa trẻ này có xuất phát điểm bất lợi hơn quá nhiều để có thể vươn tới hạnh phúc và thành công về tài chính khi trưởng thành.
Cho nên bây giờ tôi hỏi các bạn là nếu chúng ta đã sinh ra trong một hoàn cảnh thiếu thốn và chật vật và thật lòng nghĩ cho sự phát triển và hạnh phúc về lâu dài của gia đình, của gia tộc, vậy thì giữa việc thỏa mãn nhu cầu của thế hệ đi trước và chăm lo cho sự phát triển của con cái thế hệ tiếp theo, chúng ta sẽ phải ưu tiên nhất cho thế hệ nào?
Tôi hỏi thật đấy, thế hệ cha mẹ mình hay thế hệ tương lai con cái của mình chúng ta sẽ ưu tiên nhất?
Chính xác đó là thế hệ của các bạn.
Người ta nói cái tuổi trung niên là thế hệ bánh mì kẹp. Kẹp ở trên là nâng đỡ cha mẹ già, kẹp ở dưới là nuôi dưỡng và bảo ban con nhỏ. Mình bị kẹp ở giữa áp lực vô cùng. Tuy nhiên cũng vì vậy, trong cái bánh mì kẹp thịt á thì cái phần thịt ở giữa là phần có giá trị nhất. Nếu chỉ lo cân hai cái miếng bánh mì mà để cái phần thịt bị thiêu, bị thối thì cả ổ bánh mì đó đâu còn giá trị gì nữa. Đúng không?
Đến thời điểm này sẽ là rất đáng tiếc nếu các bạn suy diễn và hiểu nhầm chia sẻ của tôi thành một cái thái độ đổ lỗi và oán trách cho cha mẹ của mình bởi vì họ nghèo túng, họ thiếu trình độ hoặc là vì họ đã gây ra những tổn thương cho các bạn trong quá khứ. Tôi không hề có ý đó. Chỉ là nếu ngay lúc này các bạn đang có một xuất phát điểm bất lợi, các bạn đang phải cố gồng mình lên để gánh vát những kỳ vọng không hợp lý từ phía gia đình thì tôi muốn các bạn nhận ra là:
Nếu thật lòng muốn báo hiếu cho cha mẹ và chăm lo cho con cái mai này thì ngay bây giờ các bạn không được phép bỏ qua việc bảo vệ sức khỏe, tâm lý và sự ổn định nền tảng phát triển cho bản thân mình. Game đang rất khó và các bạn là vị trí chủ lực quan trọng nhất trong đội hình, tuyệt đối không được phép hy sinh.
Tóm lại là nếu gia tộc của chúng ta đã nghèo khó hai đời liên tục rồi thì chúng ta phải nỗ lực thay đổi ở đời thứ ba. Ông bà có nói ai khó ba đời đúng không các bạn? Có thể không nhất thiết là thế hệ chúng ta sẽ phải thành đại gia, phải thành công rực rỡ. Nhưng ít nhất làm sao để thế hệ con cái của các bạn sẽ được lớn lên với một gia cảnh đủ sống vui vẻ, bình an và ấm áp. Các bạn thấy mong ước như vậy có hợp tình, hợp lý hay không?
Và tưởng tượng nha, mai này nếu gia đình các bạn thật sự đạt được cái trạng thái đó thì liệu thế hệ ông bà cha mẹ nghèo khó ngày xưa nhìn thấy họ có cảm thấy yên lòng và mãn nguyện hay không?
Theo tôi đó mới chính là Hiếu Thảo thực sự.
—
[Góc giới thiệu]
Khoá học Intelligent Money - Đồng hành cùng bạn Hoạch định tài chính cá nhân và Khởi sự đầu tư.
