09/04/2026
Vì sao tân Thống đốc phải họp khẩn 46 ngân hàng chỉ 1 ngày sau khi nhậm chức?
Có 3 lớp nguyên nhân, trong đó nguyên nhân trực tiếp nhất là: mặt bằng lãi suất huy động và cho vay đã bắt đầu bị đẩy lên, do một số ngân hàng cạnh tranh hút vốn. Chính NHNN nói rõ gần đây xuất hiện tình trạng một số ngân hàng thương mại cạnh tranh trong huy động vốn, làm lãi suất huy động và cho vay có xu hướng tăng; vì vậy chiều 09/04/2026, chỉ 1 ngày sau khi ông Phạm Đức Ấn được Quốc hội phê chuẩn bổ nhiệm ngày 08/04, NHNN đã họp với 46 ngân hàng thương mại và sau đó các ngân hàng cam kết giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay.
Bối cảnh vĩ mô lúc này khá nhạy cảm. Báo cáo của Chính phủ nêu những tháng đầu năm 2026, xung đột Trung Đông làm tăng rủi ro an ninh năng lượng, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất và ổn định tài chính; trong khi Chính phủ vẫn theo đuổi mục tiêu tăng trưởng rất cao. Reuters cũng cho biết việc thay Thống đốc diễn ra trong lúc kinh tế toàn cầu bất định, nhưng giới quan sát không kỳ vọng chính sách tiền tệ của Việt Nam sẽ đổi hướng lớn.
Có vài dữ kiện cho thấy vì sao cuộc họp phải diễn ra rất nhanh. Thứ nhất, NHNN đã phải ra Công văn 2342 ngày 30/03/2026 yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất, không để gây xáo trộn thị trường. Thứ hai, đến cuối tháng 3, tín dụng toàn hệ thống mới tăng khoảng 2,65%, trong khi định hướng tăng trưởng tín dụng cả năm là 15%. Thứ ba, áp lực thanh khoản trong hệ thống đã nổi lên: lãi suất liên ngân hàng qua đêm từng vọt lên 17% ngày 04/02, nhiều phiên tháng 3 vượt 10%, và đầu tháng 4 vẫn quanh 9%
Ngoài ra, cuộc đua huy động vốn đã lan khá rộng. VnExpress cho biết nhiều ngân hàng đã tăng lãi suất tiết kiệm 1–2 điểm % so với cuối năm ngoái; nhiều nơi chào mức 8%/năm trở lên, và có ngân hàng đưa ưu đãi lên quanh 9%/năm cho một số điều kiện gửi tiền. Đây là tín hiệu rất nhạy cảm với nhà điều hành, vì nếu lãi suất đầu vào tăng kéo dài thì lãi suất cho vay rất khó đứng yên.
Vì sao phải họp khẩn ngay?
- Dập “cuộc đua lãi suất” trước khi nó lan rộng hơn. Khi một số ngân hàng tăng mạnh lãi suất huy động để giữ chân hoặc hút thêm tiền gửi, các ngân hàng khác rất dễ phải chạy theo. NHNN đã cảnh báo điều này từ cuối tháng 3, nhưng đến ngày 9/4 vẫn phải triệu tập họp và yêu cầu đồng loạt hạ nhiệt. Điều đó cho thấy cảnh báo bằng công văn là chưa đủ, cần một tín hiệu hành động ở cấp cao nhất của NHNN.
- Bảo vệ mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Nếu lãi suất huy động tăng, chi phí vốn của ngân hàng tăng; sau đó lãi suất cho vay thường sẽ bị đẩy lên. Nhưng Chính phủ lại đang cần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, đồng thời giữ mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026. Vì vậy, nhà điều hành phải chặn đà tăng lãi suất càng sớm càng tốt. Chính bài tường thuật của cuộc họp cũng nêu rõ mục tiêu là giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.
- Thanh khoản hệ thống đang có dấu hiệu căng, nên cần phối hợp thay vì để mỗi ngân hàng tự xoay xở. Áp lực vốn tăng lên vì tín dụng tăng nhanh hơn huy động, một số ngân hàng có tỷ lệ cho vay trên huy động rất cao, lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh, và NHNN còn phải điều hành tỷ giá trong bối cảnh đồng USD mạnh lên. Nghĩa là nếu không có sự phối hợp đồng loạt, từng ngân hàng sẽ tự tăng lãi suất để phòng thủ thanh khoản, và như vậy cả hệ thống bị đẩy vào vòng xoáy chi phí vốn cao hơn.
- Ông Phạm Đức Ấn được phê chuẩn ngày 08/04 và chủ trì cuộc họp chiều 09/04. Trong bối cảnh nhạy cảm, một cuộc họp ngay ngày đầu tiên làm việc thực chất cho thấy ưu tiên số một là giữ ổn định lãi suất và thanh khoản. Phần này là suy luận của mình từ chuỗi sự kiện, nhưng nó phù hợp với việc Thủ tướng yêu cầu bộ máy mới phải “khẩn trương bắt tay ngay vào công việc” và với thông điệp của NHNN sau họp là sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản, tăng thanh tra và xử lý vi phạm.
Nói rất thẳng: đây không phải dấu hiệu khủng hoảng ngân hàng, mà là động tác chặn sớm một vòng xoáy lãi suất. NHNN muốn gửi thông điệp rằng:
một là, không để các ngân hàng tự đẩy cuộc đua huy động đi xa hơn;
hai là, nếu thanh khoản thiếu, NHNN sẵn sàng hỗ trợ;
ba là, ai vi phạm định hướng lãi suất sẽ bị thanh tra, kiểm tra và xử lý. Sau cuộc họp, các ngân hàng đã đồng thuận hạ lãi suất huy động và cho vay, đúng theo tinh thần này.
Về chi tiết “vì sao là 46 ngân hàng”, các thông báo công khai mình thấy không giải thích tiêu chí chọn đúng con số 46. Điều có thể nói chắc là NHNN đã mời đại diện 46 ngân hàng thương mại. Còn suy luận hợp lý nhất là đây là nhóm đủ rộng để tạo đồng thuận trên toàn hệ thống nhanh nhất, nhưng đây là suy luận, không phải chi tiết được cơ quan chức năng công bố.
Dù cuộc họp giúp hạ nhiệt tâm lý, áp lực nền vẫn còn: xung đột Trung Đông đang gây sức ép lên giá dầu, lạm phát và tỷ giá; thanh khoản hệ thống chưa thật sự dư dả; còn nhu cầu vốn trong nước vẫn cao. Vì vậy, chuyện “cam kết giảm lãi suất” là tín hiệu tốt, nhưng để mặt bằng lãi suất giảm bền thì NHNN vẫn phải vừa hỗ trợ thanh khoản, vừa kiểm soát tỷ giá và kỳ vọng lạm phát.
Tóm lại: tân Thống đốc phải họp khẩn vì lãi suất trên thị trường đã có dấu hiệu nóng lên đúng vào lúc nền kinh tế rất cần vốn rẻ và hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực thanh khoản, tỷ giá và lạm phát; nếu không chặn ngay, chi phí vốn sẽ lan từ huy động sang cho vay và làm khó mục tiêu tăng trưởng.
