26/08/2026
Tôi Học Nhiều Vì Tôi Từng Nhìn Thấy Cái Giá Của Việc Không Có Lựa Chọn
Tôi sinh ra ở một vùng núi nghèo giáp Lào, nơi người ta vẫn hay gọi bằng một câu rất thô nhưng rất thật: đất chó đá, gà ăn sỏi. Quê tôi ở Ngọc Lặc, Thanh Hóa. Nhà tôi lọt thỏm giữa bốn quả núi, trước mặt là một cái hang đá cách nhà chừng hai trăm mét. Giữa bốn quả núi ấy chỉ có vài căn nhà, muốn sang một nhà hàng xóm khác có khi phải đi bộ vài trăm mét, thậm chí cả cây số.
Tuổi thơ của tôi là núi, là hang đá, là vườn cây, là tiếng khỉ hú mỗi mùa ngô chín, là mùi đất, mùi mồ hôi và những ngày nắng Lào nóng đến nghẹt thở.
Gia đình tôi được tự khai hoang khoảng hai mẫu đất để làm vườn. Trên mảnh đất ấy, tôi cùng bố mẹ tôi trồng tất cả những gì có thể ăn được và có thể tạo ra tiền: khoai, sắn, mía,ngô, các cây ăn quả, đủ loại cây để duy trì cuộc sống. Bố mẹ tôi khi đó là công nhân Nhà máy Z111, nhưng có những giai đoạn nhà máy ít việc, không có đơn hàng ổn định, thu nhập không đủ nuôi cả gia đình. Vì vậy, ngoài công việc ở nhà máy, bố mẹ tôi phải làm thêm đủ nghề để có tiền nuôi con ăn học và sống qua ngày. Tôi lớn lên rất sớm, không phải bằng tuổi, mà bằng những việc mình phải làm. 5 tuổi có em gái tôi đã làm tất cả những việc trong nhà, nuôi lợn, gà, chăm em, học và phụ giúp mẹ ban đêm cuốn quạt điện, mô tơ điện, ngày đó chỉ là ngồi quấn dây đồng vào các mô tơ quạt, máy bơm theo đúng số mẹ dặn là 60 vòng hay 80 vòng hay 300 vòng tuỳ vào động cơ vì mẹ tôi là thợ điện. Sau đó 2 mẹ con thức đêm để đổ sơn và sấy cho kịp khô để trả hàng cho khách.
Năm 12, 13 tuổi, tôi đã đạp xe 50, 60 cây số để đi bán kem khắp các huyện xung quanh. Mùa hè, tôi dậy từ 4 giờ 30 sáng, đến nhà máy nhận kem, rồi đạp xe cả ngày dưới cái nắng gắt để bán từng cây kem. Tối về phụ giúp mẹ sửa đồ điện.
Ngoài những ngày đi bán, gần như cả năm tôi quanh quẩn trong2 mẫu vườn. Làm cỏ, trồng tất cả các loại
cây có thể nên vườn nhà tôi đa dạng các loại hoa quả, hoa màu để thu hoạch, khi chăn bò, khi chăn dê. Những lúc đi chăn dê, tôi leo lên các quả núi trùng điệp để hái cây thuốc, hái phong lan về bán.
Đó là cuộc sống của những đứa trẻ vùng cao,
Một đứa trẻ muốn phụ giúp gia đình thì phải làm tất cả những gì có thể làm.
Những buổi trưa mùa hè, khi nắng quá gắt, không khí ở vùng giáp Lào nóng và ngột ngạt đến khó thở, chúng tôi thường chui vào cái hang đá trước nhà để tránh nóng. Trong hang có một gia đình tê tê rất hiền. Mẹ con nhà tê tê sống lặng lẽ trong đó và trở thành một phần rất đặc biệt trong ký ức tuổi thơ của tôi. Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy tuổi thơ ấy vừa nghèo, vừa cực, vừa lạ lùng. Nghèo đến mức phải tính từng bữa ăn, nhưng thiên nhiên lại cho tôi những người bạn rất riêng: núi, hang, cây rừng, khỉ, dê, bò, tê tê và những cơn gió mát thổi qua kẽ đá giữa trưa hè.
Vì nhà tôi ở giữa bốn dãy núi nên khỉ rất nhiều. Đến mùa thu hoạch lúa, ngô, từng đàn khỉ kéo xuống vặt phá. Chúng rất thông minh. Luôn có con đầu đàn ngồi trên cao canh chừng. Hễ thấy người, nó hú lên báo hiệu cho cả đàn chạy trốn. Tôi đã học được rất sớm rằng, để bảo vệ thành quả của mình, không chỉ cần chăm chỉ, mà còn phải biết quan sát, biết canh giữ, biết hiểu hành vi của “đối thủ”. Sau này khi làm tài chính, tôi mới nhận ra bài học ấy vẫn nguyên giá trị: kiếm được tiền đã khó, giữ được tiền còn khó hơn. Nếu không biết bảo vệ tài sản, mọi nỗ lực có thể bị lấy đi rất nhanh.
Nhưng cái làm tôi ám ảnh nhất không phải là cái nghèo của núi rừng. Điều làm tôi nhớ mãi là cảnh gia đình túng thiếu vì thu nhập không ổn định, nhà máy không có việc làm nên công nhân phải tìm thêm các việc để mưu sinh, cái tôi cảm thấy tổn thương nhiều là nợ nần vì bệnh tật, dù ngày đó chỉ là ốm đau lặt vặt của trẻ em, vùng núi cao, sốt thì phải lên bệnh viện huyện cách nhà 30 km kéo theo 1 loạt chi phí khác.
vì nợ nần và vì không có một vùng đệm tài chính nào đủ an toàn. Hai đứa em tôi sinh sát nhau, chỉ cách nhau 18 tháng. Hồi nhỏ, cứ một đứa ốm là gần như đứa kia cũng ốm theo. Mỗi lần đưa con đi viện là một lần bố mẹ tôi phải xoay tiền. Có lúc phải vay hàng xóm, vay người quen, vay để qua cơn khẩn cấp. Và tôi đã chứng kiến những cảnh đòi nợ, siết nợ mà đến bây giờ vẫn không thể quên.
Có những thứ trong nhà rất nhỏ, nhưng với một gia đình nghèo, đó là cả sinh hoạt của tháng. Một cái quạt điện, một nồi cơm điện, vài bò gạo, thậm chí một cặp lồng mỡ dùng làm thức ăn cho cả tháng cũng có thể bị chủ nợ lấy đi. Khi còn nhỏ, tôi chưa có đủ ngôn ngữ để gọi tên nỗi đau ấy là gì. Sau này lớn lên, học tài chính, tôi mới hiểu: đó là cái giá của một gia đình không có quỹ dự phòng, không có hệ thống bảo vệ, không có khả năng chống chịu trước biến cố. Khi dòng tiền quá mong manh, một cơn bệnh, một khoản nợ, một biến động thu nhập cũng có thể làm cả gia đình chao đảo. Có lẽ nhân duyên đó khiến tôi bước chân và gắn bó với ngành bảo hiểm nhân thọ vì thấu nỗi đau.
Chính những năm tháng ấy khiến tôi quyết tâm học. Tôi không muốn cuộc đời mình chỉ có một lựa chọn duy nhất. Tôi không muốn trở thành người bị hoàn cảnh dồn đến chân tường rồi mới xoay sở. Tôi không muốn sống một đời chỉ vì thiếu tiền mà phải cúi đầu trước những quyết định đau lòng. Tôi càng không muốn sau này, khi có gia đình, con cái và những người mình yêu thương, mình lại bất lực trước một biến cố tài chính chỉ vì chưa từng được học cách chuẩn bị.
Cái danh hiệu học sinh nghèo vượt khó theo suốt tuổi thơ tôi các cấp, cả làng xã ai cũng biết tôi cũng là 1 trong 3 học sinh dc tuyển thẳng vào cấp 3 vì điểm số tốt nghiệp cao cùng kết quả học tập.
Vậy nên đến giờ tôi vẫn học, học không ngừng.
Có người hỏi tôi: “Học nhiều để làm gì?” Với tôi, câu hỏi ấy luôn rất đặc biệt. Tôi học không phải để chứng minh mình giỏi hơn ai. Tôi học vì tôi đã từng nhìn thấy cái giá của việc không có kiến thức, không có lựa chọn và không có năng lực tài chính. Tôi học vì tôi hiểu rằng tiền không chỉ là tiền. Tiền là sự bình an của một gia đình. Tiền là khả năng đưa con đi viện mà không phải vay nóng. Tiền là quyền được từ chối những điều mình không muốn. Tiền là năng lực bảo vệ người thân khi biến cố xảy ra. Và tri thức tài chính là thứ giúp một người không bị cuộc đời đẩy đi trong mù mờ.
Tôi học tài chính cá nhân, tài chính doanh nghiệp, bảo hiểm, đầu tư, quản trị tài sản, dòng tiền, cơ chế vốn, tư duy hệ thống, Cashflow, Robert Kiyosaki, Dr Wong, MOC, TRIZ… không phải vì tôi thích gom thật nhiều danh xưng. Tôi học vì mỗi lớp học cho tôi thêm một cặp mắt để nhìn đời sống rõ hơn. Một khung tư duy để phân tích vấn đề sắc hơn. Một công cụ để giúp khách hàng tránh sai lầm tốt hơn. Một tầng năng lực để khi thị trường thay đổi, tôi không bị rơi xuống đáy.
Có một câu tôi rất tâm đắc: học hành có thể chưa quyết định giới hạn trên của một người, nhưng nó quyết định giới hạn dưới của người đó. Học không đảm bảo ai cũng giàu. Nhưng học giúp ta bớt ngây thơ trước những lời mời gọi đầu tư, bớt mù mờ trước dòng tiền, bớt hoảng loạn trước biến cố và bớt lệ thuộc vào may mắn. Người không học có thể vẫn thành công nếu rất giỏi, rất may mắn hoặc rất đúng thời. Nhưng khi may mắn qua đi, điều giữ một người không rơi xuống chính là năng lực thật.
Tôi học nhiều cũng vì tôi làm nghề tư vấn. Người đặt niềm tin vào tôi không chỉ hỏi một sản phẩm. Họ hỏi tương lai của gia đình họ, dòng tiền của họ, khoản nợ của họ, tài sản của họ, sự an toàn của con cái họ. Nếu người tư vấn ngừng học, người chịu rủi ro không chỉ là người tư vấn. Người chịu rủi ro còn là khách hàng đã tin mình. Vì vậy, với tôi, học không còn là sở thích. Học là trách nhiệm nghề nghiệp.
Từ một đứa trẻ vùng núi từng đạp xe bán kem, từng chứng kiến đồ đạc trong nhà bị siết nợ, từng hiểu rất sớm cảm giác thiếu tiền làm con người đau như thế nào, tôi chọn đi một con đường rất dài: học để hiểu tiền, học để làm chủ tiền, học để bảo vệ tiền, học để giúp người khác không phải đi qua những nỗi đau tài chính mà tôi từng chứng kiến. Tôi biết không phải ai cũng bắt đầu từ một nơi thuận lợi. Nhưng tôi cũng tin, nếu có một bản đồ đúng, một người thầy đúng, một cộng đồng đúng và một ý chí đủ mạnh, con người có thể đi rất xa khỏi điểm xuất phát của mình.
Vì vậy, nếu ai đó hỏi tôi: “Học nhiều như vậy để làm gì?” Tôi sẽ trả lời rất thật: tôi học để không bị nghèo khó cũ kéo lại. Tôi học để không bị thị trường dắt mũi. Tôi học để không dễ tin vào ngụy biện. Tôi học để có năng lực bảo vệ mình, gia đình mình và những khách hàng đặt niềm tin vào mình.
Tôi học để biến những năm tháng cơ cực thành tài sản vô hình. Và tôi học để một ngày nào đó, những người đi sau tôi có thể bước qua nỗi sợ tiền bạc bằng một con đường ngắn hơn, sáng hơn và ít đau hơn.
Tôi cũng học nhiều hơn vì tôi hiểu rằng hành trình này không chỉ dành cho riêng mình. Phía sau tôi là đội ngũ những con người đang đồng hành, đang tin tưởng, đang cần được nâng cấp mỗi ngày để không bị bỏ lại phía sau trong một thị trường thay đổi quá nhanh. Nếu người dẫn đường ngừng học, đội ngũ sẽ sớm mất phương hướng. Nếu đội ngũ không được nâng cấp, khách hàng sẽ không được phục vụ bằng năng lực tốt nhất. Vì vậy, mỗi khóa học tôi tham gia, mỗi mô hình tôi nghiên cứu, mỗi khung tư duy tôi tiếp nhận đều không dừng lại ở việc làm giàu thêm cho cá nhân tôi, mà phải được chuyển hóa thành công cụ, bài học, quy trình và năng lực thực chiến cho đội ngũ của mình.
Tôi học để những người đã đi cùng tôi có thêm niềm tin vào nghề, có thêm năng lực để tư vấn đúng, có thêm chiều sâu để phục vụ khách hàng tử tế hơn. Tôi học để xứng đáng với những khách hàng đã tin tưởng lựa chọn chúng tôi đồng hành trong gần 20 năm qua. Và tôi càng phải học nhiều hơn để chuẩn bị cho những khách hàng trong tương lai: những người thông thái hơn, hiểu biết hơn, tài giỏi hơn, có yêu cầu cao hơn và rất đáng kính trọng. Bởi khách hàng càng giỏi, người phục vụ họ càng không được phép nông cạn. Sự tin tưởng của khách hàng không phải là món quà được nhận một lần rồi dùng mãi. Đó là một trách nhiệm phải được làm mới mỗi ngày bằng tri thức, đạo đức nghề nghiệp, năng lực tư vấn và sự tận tâm thật sự.
Nhân ngày Lễ Vu Lan tôi viết ra những dòng này để kính tri ân tới mẹ Lê Minh Tám Bố Đình Súng Vũ
đã sinh ra tôi, dạy dỗ cho tôi nên người!
Đoá sen bát âm và những gì con có được ngày hôm
Nay xin giành tặng bố mẹ!
Cuốn sách tôi đang cầm trên tay đã giúp tôi thay đổi rất nhiều!
Cảm ơn vì đã dõi theo và ủng hộ tôi!
Cảm ơn khách hàng đã tin yêu lựa chọn
Cảm ơn đồng đội chọn đồng hành cùng Phương để phát triển và trao giá trị!
Xin biết ơn vì tất cả!
Biết ơn & Tri ân!
Vũ Lan Phương
