03/10/2015
Bu yazıyı yıllarca (şirketlerde daha çok) muhasebe bürosunda çalışan bir insan olarak yazma gereği duyduğum için kalem altına aldım.
İlk olarak muhasebe bürosunda veya işyerlerinde çalışmaya başlayan birine neleri öğrettiğimi düşünerek uygulamalı bir şekilde aşamalı olarak yazmaya başlayalım.
Düşünün ki herhangi bir muhasebe bürosunda veya işyerinde çalışmaya başladınız. Size ilk olarak neler gösterilir?
Çalışacağınız masa ve bilgisayar gösterilir. Telefon santral sistemi ile çalışıyor ise çalışanların dahili numaraları yazdırılır. Bürodaki dosyalama düzeni anlatılır. Bu konuyu biraz irdeleyelim. Aşağı yukarı bütün muhasebe bürolarında her mükellefin ayrı ayrı klasörleri olur. Bu klasörler içerisinde;
Yazışma dosyası
Katma değer vergisi dosyası
Muhtasar beyannamesi dosyası
Sigorta dosyası ( işçi çalıştırıyorsa )
Geçici vergi / Gelir vergisi beyanname dosyası
Faturalar dosyası bulunur.
Aşağı yukarı bütün muhasebe bürolarında mükelleflerin dosyaları (mükelleflerin sınıfına göre) işletmeler –bilanço veya şirketler diye ayrı ayrı dolaplarda ayrı ayrı klasörlerde takip edilir.
Size bu dosyaların bulunduğu dolaplar gösterilir. Genel olarak ya mükelleflere mükellef sıralarına göre sıra numarası veya dosya numarası verilir ya da alfabetik sıraya göre mükelleflerin dosyaları dolaplarda takip edilir. Bu dosyalarla ilgili genel bilgiler sizlere aktarılır. Daha sonra bürodaki iş düzeni hakkında bilgi verilir, iş paylaşımı aktarılır.
Yeni başlayan birine genelde ilk iş olarak fatura sıralaması gösterilir. Bu iş çok basit olmasına rağmen çok dikkat edilmesi gereken bir iştir.
FATURA SIRALAMASI NASIL YAPILIR?
Öncelikli olarak bir mükellefin iki çeşit faturası olur.
A) Mal alış, gider faturaları B) Gelir yani satış faturaları olur. Önce gelir gider faturaları ayrılır. Sonra;
Mal alış gider faturaları kendi arasında tarih sırasına göre ayrılır.
Gelir-satış faturaları kendi içinde tarih sırasına konulur.
Bu işleme evrak tasnifleme denilir ve muhasebeciliğin en önemli işlemidir. Bu tasnif işleminden sonra Fatura Kontrolü Yapılır. Bu işlem nasıl yapılır?
Muhasebe bürolarında bir çok mükellefin faturaları mükelleften alınırken veya büroya getirildiği zaman bir özenli bir şekilde takip edilir. Farklı mükellefin evrakı başka bir mükellefin evrakı ile karıştırma ihtimali olduğu için fatura kontrolü yapılması gerekir. Çünkü bu işlem için örneğin Ahmet Yaman’ın faturalarını işlendiğini düşünelim.
Gider mal alış faturalarında Adı Soyadı kısmında Ahmet Yaman yazılması => Fatura, İrsaliye fatura, serbest meslek makbuzu yazması ve bunları tasnif ettiğiniz aya ait olması gerekir. Kısaca Fatura Kontrolünde;
Mükellefin Adı Soyadı Adresi T.C Nosu
Gider olarak yazılacak belgenin üzerinde Fatura, S.M. Makbuzu irsaliyeli Fatura ibaresinin bulunması gerekir.
Sipariş fişi, tahsilat makbuzu, dekont gibi belgeler fatura olmadan direkt gider olarak yazılamaz. Bu belgelerin faturalarının olup olmadığına bakılır. Faturası varsa faturanın altına zımbalanır ve faturası gider olarak yazılır.
İşlenecek veya tasnif edilecek ayın, fatura üzerinde yazılı olması gerekir. Bu kontrol işlemi yapıldıktan sonra yanlış yapma olasılığı en aza inmiş olur.
Fatura kontrolü de yapıldıktan sonra, sıra evrakların bilgisayara girilmesine gelir. Yeni işe başlayan bir kişiye işletilecek evraklar işletme usulü dediğimiz 2. Sınıf Tüketicilerden faturaları bilgisayara işletilir.
EVRAKLARIN BİLGİSAYARA İŞLENMESİ
Evrakların bilgisayara işlenmesine geçmeden önce size kullandığımız muhasebe programı hakkında ilgiler aktarılması gerekir. Burada yeri gelmişken biraz muhasebe programları hakkında bilgiler verelim.
Hangi muhasebe programı kullanılırsa kullanılsın muhasebe programları aşağı yukarı şu kısımların kullanılması gerekir.
Firma tanıtım bilgilerinin girileceği modül
İşletme-Serbest meslek modülü
Genel Muhasebe (Bilanço usulü muh.)
Ücret bordrosu modülü
Beyannamelerin hazırlandığı modül (e-beyanname , S.M.M.M. büro )
Demirbaş modülü
Kira entegre modülü
Beyannameyi gönderecek olan muhasebecinin tanıtıldığı Muhasebeci Modülü gibi modüller bulunur.
Muhasebe programı size tanıtıldıktan sonra evrak işleme kısmına geçebilirsiniz.
Öncelikli olarak faturaları işlenecek firmanın işletme mi, bilançomu olduğu tespit edilir. İşletme ise İşletme/S.meslek modeline, Bilanço ise Bilanço veya Genel Muhasebe modülüne girilir.
İkinci olarak işleyeceğiniz firma, firma listesinden seçilir.
Üçüncü olarak işleyeceğiniz ay seçilir.
Bu anlatılan işlemler faturaların bilgisayara işlenmesinde en önemli noktalardır. Neden mi?
Örneğin;
a.) Mükellef işletme usulüne tabi ise siz bilanço modülünü ekrana çağırdığınızda aradığınız firmayı bulamazsınız. Bunun tam tersi de olabilir.
b.) Firma isimleri listesinden işleyeceğimiz firmayı seçmeyi unutup ekranda olan herhangi bir mükellefin bilgileri üzerine evrakları işletmeye devam ederseniz iki tane mükellefin beyannamesini yanlış göndermiş olursunuz. Bunun için doğru firmayı seçmek önemlidir.
c.) İşleyeceğiniz ayın seçilmesi: Firma seçimi işlemi kadar faturayı işleyeceğiniz AY seçimi de önemlidir. Örneğin ekim ayına gireceğimiz evrakları eylül ayına girilirse hem eylül ayının kdv beyannamesi bozulmuş olur hem de bu bilgilere dayalı olarak işletmenin durumuna göre işletme ise işletme hesap özetini, bilanço ise gelir tablosunu bozmuş olursunuz. Artı ekim aynın bilgilerini yanlışlıkla eylül ayına girdiğinden bilgisayarda ekim ayı girilmemiş görünür. Bunun içindir ki ay seçimi de mükellef seçimi kadar önemlidir.
Bu bilgileri de doğru olarak yaptıktan sonra elinize aldığınız faturaları bilgisayarınıza girebilirsiniz.
Faturaları bilgisayara girerken mükellefin yaptığı iş veya faaliyet de bizim için önemlidir.
Örneğin mükellef bakkal ise almış olduğu faturaların çoğu mal alışı faturalarıdır. Bu faturalar 153 kodunun altında şöyle sıralanabilir.
153 ANA (KEBİR HESAP) MAL ALIŞLARI
153 00 % 0’LI mal alışları
153 01 % 1’li mal alışları
153 08 % 08’li mal alışları
153 18 %18’li mal alışları
Gibi kodlar kullanarak muhasebeleştirilir. Faturaları bilgisayara şu sıra ile girersiniz.
Hesap kodu, evrak tarihi, evrak numarası, kimden alındığı, mtrh, kdv, toplam şeklindeki sıralama ile işlersiniz.
Satış gelir faturalarını da 600’lü hesabın altındaki
600 MAL SATIŞLARI
600 0 kontor satışları
600 00 tekel sigara vb. mal satışları
600 000 %0’lı gazete satışları
600 01 %01’li mal satışları
600 08 %08’li mal satışları
600 09 %08’li hizmet bedeli satışları
600 18 %18’li mal satışları
600 19 %18’li hizmet bedeli satışları
Şeklindeki hesap kodlarını kullanarak muhasebeleştirebilirsiniz. Muhasebe de sadece mal alış ve satış faturaları olmaz. Bunların yanında gider faturaları da vardır. İşleyeceğiniz faturalarda yazan açıklama kısmına göre 7 hesap grubunun altındaki gider hesapları kullanılarak muhasebeleştirilir.
Örneğin Elektrik faturası 770 3 01 .. .. .
Telefon faturası 770 3 02 … .. .
Kira faturası 770 4 01.. … .
Faturalar işlendikten sonra kdv kontrollerinin yapılması gerekir. Bu işlem şöyle yapılır.
KDV KONTROLÜ NASIL YAPILIR?
Kdv kontrolü 2 şekilde yapılabilir.
1.) KDV.leri kontrol etmek için öncelikle bir tane boş kağıt alınır. Bu kağıdı üzerine;
MATRAH KDV TOPLAM
% 0.LI KDV
% 1.Lİ KDV
% 8.Lİ KDV
% 18.Lİ KDV
TOPLAM
Şeklinde tablo hazırlanır. Faturalardaki KDV’.ler %1’li %8li %18’li olarak ayrı ayrı toplanır. Faturalar üzerinden matrahlar matrah kısmına KDV.ler KDV.ye, toplamları toplam kısmına yazılarak faturaların toplamları alınır. Sonra bilgisayar programından mizan çekilir. Buradaki İndirilebilecek KDV toplamı 191 İndirilebilecek KDV nin altındaki 191 01, 191 08, 191 18 li aylık toplamlar ile faturaların toplamlarını aldığınız tablonuz ile karşılaştırırız. Rakamlar birbirlerini tutuyorsa işlemler doğrudur. Fark varsa 191 hesabının altındaki hangi kdv’de fark varsa muavin dökümü alınarak faturalar üzerinden tek tek kontrol edilir. Fark olan kayıt bulunur ve düzeltilir. Düzeltme işleminden sonra tekrar mizan alınarak rakamlar kontrol edilir. İşlemler doğru ise aynı işlemler satış gelir faturaları için de yapılır.
% 0 kdv.li satışlarınız (Özel matraha tabi tekel, sigara, kontör) beyannamenin alt kısmında özel matraha tabi işlemler kısmında gözükür. Bu satışlarınızdaki rakamlar kdv kısmını etkilemez; ama aylık satış hasılatınızı ve kümülatif satış hasılatınızı artırır. Yani beyanname yapılırken % 0 kdv.li satışlarımızı da kontrol etmemiz gerekir.
Satış faturalarımız içinde (yukarıdaki tablonun aynısı )Matrah KDV Toplam şeklinde liste hazırlanır.
%1, %8, %18, şeklinde liste yapılır. Kontrol yapılır. Bu kontrol işleminden sonra kdv beyannamesini hazırlayabilirsiniz. Bu işlemler KDV nin hazırlanması için ön aşamadır.
Bu arada şunları da söyleyeyim. Mükelleflerin mal alış gider faturalarının yanında bazen demirbaş dediğimiz (bilgisayar, büro mobilyası, makine tesisat, cep telefonu, taşıt, bina, arsa ve arazi alışları da olur. Bunlara da Fatura üzerinde KDV uygulanmış ise indirim konu yapılır ve 191 hesabın altında demirbaş alış kdv.leri diye ayrıca bir muavin hesap açılarak bu hesapların altında kdv.leri izlenir. İlgili ayda demirbaş alışı varsa bunlarında kontrolünün yapılması gerekir. Aynı işlemler satış işlemleri içinde geçerlidir.
2.) Bu kadar detayla uğraşmak istemiyorsanız direkt olarak 191 ve 391 hs. Altındaki %1, %8, %18, şeklinde yazılı olan hesapların muavinleri alınır. Bu dökümler faturalar ile tek tek karşılaştırılır. Rakamlar doğru ise kdv beyannamesini hazırlamaya geçebilirsiniz.
KDV BEYANNAMESİNİN HAZIRLANIŞI:
Biraz önceki aşamalar yapıldıktan sonra beyannamenin hazırlanması çok kolaydır. Çünkü KDV beyannamesi için gereken 191 ve 391 hs. Dökümleri 600 satış matrahları belirlenmiştir. Satış/gelir kısımları için şunları da eklemekte fayda var. İşletme veya firmaların sadece mal satışları olmaz. Faaliyet harici gelirleri dediğimiz demirbaş, taşıt, arsa arazi satışları, ciro primi, fiyat farkı, kira gelir gibi gelirleri de olabilir. Bunlar içinde KDV hesaplanmış ise bunlarında KDV beyannamesinde bildirilmesi gerekir. Bunlarında ilgili gelir hesaplarının kontrolünün yapılması gerekir. Bundan sonra yapılacak işlem beyannamenin gönderilmesi işlemidir.
KDV beyannamesini elle hazırlayarak yapıldığını varsayalım:
Önce BDP dediğimiz Beyanname Düzenleme Programı bilgisayara GİB gov.tr den indirilir ve kurulur. BDP programında mükellef ve muhasebeci tanıtımları yapılır. Dosya aç seçeneğinden KDV beyannamesi seçilir. Açılan sekmelerde mükellefin geçerli bilgileri doldurulur. KDV beyannamesi kısmına geçilir. MTRH ORAN KDV seçeneklerinden elimize aldığımız mizana göre 600 deki rakamlar matraha 391 deki rakamlar KDV kısmına yazılır. İndirimler kısmında önceki dönemden devreden KDV önceki beyannameden bakılarak yazılır. Sonra yine mizandan 191dekilerine göre ilgili yerler doldurulur. İndirim toplamları alınır. Hesaplanan KDV düşülür. Çıkan rakam devirli ise sonraki dönem devir kısmına, ödeme çıkıyorsa ödenecek KDV kısmına yazılır.
Kümülatif satış rakamına önceki aydaki kümülatif satış toplamına ilgili ayın (600 hesabında yazan) satış rakamı toplanarak yazılır.
Mükellef ve muhasebeci bilgileri doldurularak beyanname hazırlanmış olur. Dosya kaydet seçeneğinden kaydet seçilerek beyanname kaydedilir.
Sonra paketleme kısmından mükellefin TC. nosuna göre verilen beyanname seçilir. Çift tıklanarak alt kısma geçmesi sağlanır veya alttaki kısımdan beyannameyi pakete ekle seçilerek beyanname alt satıra indirilir. Sonra paket oluşturulur. Pakete isim verilir.
İnternetten Gib sitesine e-beyanname kısmına giriş şifreleri yazılarak giriş yapılır. Gelen ekrandan paket gönder seçilir. Bilgisayarda BDP programının kurulu olduğu sürücü C veya D seçilir. Bunların altındaki e-beyanname seçilir. Bundan da paketler seçilir. Paketler içinden biraz önce oluşturduğumuz paket seçilir ve gönder yapılır. Sonra gelen ekrandaki uyarıya göre kontrol et seçilir sistem beyannameyi kontrol ettikten sonra beyannameniz kontrol edilmiştir. Başka paket mi veya onay ekranına geç seçeneklerinden onay ekranına geç seçilir. Sistem biraz önce gönderdiğiniz mükellefin bilgilerine göre hazırladığınız beyannameyi gösterecektir. Burada beyannameyi görüp kontrol etmeniz gerekir. Beyanname seçeneğinden beyanname seçilerek ekrana çağrılır. Ekrandaki bilgi ile elde hazırladığınız (veya mizan ile) beyanname karşılaştırılır. Bilgiler doğru ise onay seçeneği seçilerek beyanname onaylanır. Hatalı ise beyanname iptal edilir. Düzeltilerek tekrar gönderilir.
Gönderdiğimiz ilk ekranda sadece beyannamenin beyannamesi varken onaylama işleminden sonra tahakkuk kısmında da tahakkuk görülür. Bu bilgileri isterseniz bilgisayara da kaydedebilirsiniz. Böylece mükellefinizin KDV beyannamesini göndermiş ve tahakkuk ettirmiş oldunuz. Beyanname ve tahakkuk yazıcıdan yazdırılarak çıktıları alınır. Sistemden güvenli çıkış yapılarak sistemden çıkış yapılır.
Entegre sistemi ile çalışan bir Muhasebe Programı kullanarak beyanname gönderme:
Bilgilerini bilgisayara giriniz örneğimizdeki mükellefimizin KDV beyannamesini, programınızdaki KDV beyannamesi kısmından seçeriz. Ekrana gelen KDV beyannamesi ile elle hazırladığımız veya mizan verileri ile karşılaştırılır. Veriler doğru ise beyanname göndermeye geçilir. Beyanname ya direkt GİB sitesine gönderilir veya BDP programına gönderilerek son kontrolü yapılarak gönderilir. GİB sitesinde de tekrar kontrolü yapılarak gönderilir. Gib te de tekrar kontrolü yapılarak onaylanır. Beyannamenin ve tahakkukların çıktıları alınarak sistemden güvenli çıkış yapılır. Böylece beyanname onaylanmış ve tahakkuk yapılmış olur.
Biraz önce sayfalarca anlattığımız işlemler her mükellef için ayrı ayrı yapılır. Bir tek paketleme ve gönderme işlemleri toplu olarak yapılır.