17/11/2014
İŞLETEN VE SÜRÜCÜ YAKINLARININ TRAFİK SİGORTASINDAN YARARLANMALARI HAKKINDAKİ KARARLAR NEDEN YANLIŞTIR
Yargıtay’ın ilgili daireleri, 2918 sayılı KTK’nun 92/b maddesinin açık hükmüne karşın, yirmi yılı aşkın yerleşik kararlarından dönerek ,2008 yılı Temmuz ayından bu yana yanlış ve yasaya aykırı kararlar vermeyi sürdürmektedir.
Bu konuda, İstanbul Barosu Dergisi’nin 2008 yılı 6.sayısı 2869-2900 sayfalarda yayınlanan yazımızda, işleten ve sürücü yakınlarının Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortasından neden yararlanma hakaları bulunduğunu, hangi durumlarda yararlanacaklarını ya da hangi durumlarda yararlanamayacaklarını uzun uzun anlattık; yirmi yılı aşkın düzenli ve tutarlı bir biçimde sürdürülmüş olan kararlardan örnekler verdik. Bu uzun yazının bir yararı olmadı; yanlış kararlar sürdürüldü. Bu konuda inceleme yeri önceleri Yargıtay 11.Hukuk Dairesi iken, 17.Hukuk Dairesine geçti. İlk yanlış kararları veren 11.Hukuk Dairesinin karar metni, harfi harfine 17.Hukuk Dairesi tarafından yinelendi.
SORU – YANIT YOLUYLA KONUNUN BİR DAHA AÇIKLANMASI
Bu konuda mağdur olanlar/mağdur edilenler soru-yanıt biçiminde bir yazı daha yazmamı istediler. Aşağıda yerine getiriyorum:
SORU 1-İşleten ve sürücü yakınlarının Trafik Sigortasından yararlanmalarının yasal dayanağı nedir ?
YANIT 1-Yasal dayanak 2918 sayılı KTK’nun 92.maddesi (b) bendidir. Yasa hükmü yorumu gerektirmeyecek kadar açık, anlaşılır ve nettir. Yasa hükmüne göre “İşleten ve sürücünün eşinin, çocuklarının, anne ve babalarının, evlat edinme ilişkisi ile bağlı olduğu kişilerin ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri istekler” Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası kapsamı dışında bırakılmış ise de, can zararları için böyle bir sınırlama konulmamıştır. Açıkça, işleten ve sürücünün ölümlerinde desteklerinden yoksun kalan yakınları, (işleten ve sürücü yüzde yüz kusurlu olsalar dahi) Trafik Sigortasından tazminat isteme hakkına sahiptirler.
Bunun gibi, anılan yakınlar bedensel zarara uğramışlarsa gene Trafik Sigortasından tazminat isteyebilirler.
SORU 2-İşleten ve sürücü yakınları Trafik Sigortasından hangi durumlarda yararlanacaklardır ?
YANIT 2- Bu konuda “kusur ve sorumluluk” durumu belirleyici olacaktır. Şöyle ki:
a) Sürücü yüzde yüz kusursuz ise, 2918 sayılı KTK m.85/son hükmüne göre işleten sorumlu olmayacağından, işletenin sorumluluğunu KTK.m.91 vd.hükümlerine göre üstlenmiş olan sigortacı da sorumlu olmayacak; yani sigortacıdan tazminat istenemeyecektir.
b) Sürücü yüzde yüz kusurlu ise, KTK m.85/son hükmüne göre “sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olan” işleten tazminat yükümlüsü olacağından, onun bu sorumluluğunu sigorta limitiyle üstlenmiş olan sigortacı, işleten ve sürücünün desteğinden yoksun kalan yakınlarına (Yasanın 92/b maddesindeki özel hüküm gereği) tazminat ödeyecektir.
c) Sürücü ile karşı araç sürücüsü kusuru paylaşmışlarsa, işletenler ve sigortacıları KTK.m.88/1 ile BK.50-51 ve 142 maddeleri gereği ortaklaşa ve zincirleme sorumlu olacaklarından, zarar görenler her iki sigortaya da başvurabileceklerdir. Şu kadar ki, tazminatı ödeyen taraf, diğer tarafa kusuru oranında rücu edebilecektir.
SORU 3- Yargıtay’ın değişen kararlarında, “ölen sürücü yüzde yüz kusurlu” ise, “kimse kendi kusurundan yararalanamaz” ilkesince desteğinden yoksun kalanların tazminat isteyemeyecekleri görüşü benimsenmiştir. Bu durumda KTK 92/b maddesi hangi durumda ve ne zaman uygulanacak ?
YANIT 3- Yargıtay, yerleşik içtihada aykırı son kararlarıyla KTK 92/b maddesini işlemez hale getirmiştir, kilitlemiştir. Yukarda belirttiğimiz gibi, sürücü kusursuz ise sigortacı tazminat ödemeyecek, kusurlu ise gene ödemeyecek, peki ne zaman ödeyecek ?
Burada, “kimse kendi kusurundan yararlanamaz” ilkesinin yeri ve anlamı yoktur.
Yargıtay KTK 92/b maddesinin “özel bir hüküm” olduğunu gözardı etmektedir.
SORU 4- KTK m.92/b neden özel bir hükümdür.
YANIT 4- Çünkü, bu madde genel kuralın ayrığıdır. Anlam ve amacını Sigorta Hukuku ilkelerinde aramak gerekir. Bu nedenle, desteğin kusuru nedeniyle yakınlarının sigorta tazminatından yararlanamayacaklarını ileri sürmek Yasa’nın anlam ve amacına aykırı olur. (Bkz. Dr.S.Arkan, Sigorta Hukuku Dergisi, C.1, sayı:3-4, sf.260; Ç.Aşçıoğlu, Trafik Kazalarında Hukuki Sorumluluk ve Tazminat Davaları, Ank.1989, sf.86 vd.; Işıl Ulaş, Uygulamalı Sigorta Hukuku Mal ve Sorumluluk Sigortaları, 3.Bası, Ankara, Ekim/2002, sf.669)
SORU 5- Peki ama, yüzde yüz kusurlu sürücünün yakınları, sigortadan tazminat isteyebildiklerine göre, KTK 85/Son maddesine göre “sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olan” işletenden de tazminat isteyebilirler mi ?
YANIT 5- Mirasçı değillerse isteyebilirler. Ama destekten yoksun kalanlar, aynı zamanda mirasçı iseler, işletenin onlara rücu hakkı vardır. Bunun yasal dayanağı KTK 86/1.maddesidir. Bu maddeye göre, zarar görenin veya üçüncü kişinin kusuruyla işletenin sorumluluğu yönünden nedensellik bağı kesilmişse, işleten tazminat ödemekten kurtulur.
SORU 6- Sürücü yüzde yüz kusurlu olduğunda, Yasa’nın 86.maddesi gereği işleten sorumluluktan kurtulduğuna göre, işletenin sorumluluğunu üstlenmiş olan sigortacı da tazminat ödemekten kurtulmuş olmaz mı ?
YANIT 6- Mantıken doğru. Ama dediğimiz gbi, KTK 92/b maddesi “özel bir hüküm” olduğu için, bu maddenin anlam ve amacı Sigorta Hukuku ilkelerine dayandığı için, bu özel hüküm gereği, ölen işletenin veya sigortacının desteklerinden yoksun kalan yakınlarına sigortacı tazminat ödemek zorundadır. Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası‘nun konuluş amacı da budur.
SORU 7- Peki, yüzde yüz kusurlu sürücü ölmeyip sakat kalmışsa, kullandığı aracın trafik sigortasından tazminat alabilir mi ?
YANIT 7- Hah, işte burada “kimse kendi kusurundan yararalanamaz” ilkesi söz konusu olur. Yani kusurlu sürücü, kullandığı aracın trafik sigortasından tazminat alamaz.
SORU 8- Sakat kalan sürücü yüzde yüz kusursuz ise ?
YANIT 8- Gene alamaz. Çünkü, kendi kusursuz olduğu için, işleten de kusursuz olur. (KTKm.85/Son) İşleten tazminat yükümlüsü olmayınca da onun trafik sigortacısının da ödeme yükümlülüğü olmaz. (KTK.m.91 vd.)
SORU 9- Ölen sürücü yüzde yüz kusurlu olduğunda veya kusuru karşı araç sürücüsüyle paylaştığında, desteğinden yoksun kalanların, (sürücünün kullandığı) aracın Trafik Sigortasından tazminat alabileceklerini söylüyorsunuz. Peki ama, sigortacı işletene rücu edemez mi?
YANIT 9- Edemez. Sigortacının sigorta ettirene (işletene) rücu hakkı Sigorta Genel Şartlarında sınırlı olarak sayılmıştır. Bunlardan biri yoksa sigortacı işletene rücu edemez. Örneğin, ölen sürücü ehliyetsiz ise, kazanın sebebi alkol ise ya da kasıt derecesinde ağır kusuru varsa o zaman sigortacı işletene rücu edebilir. Ancak şunu unutmayalım: Sigorta sözleşmesinin tarafı olmayan sürücüye veya onun mirasçılarına rücu edilemez.
SORU 10- Kazada ölen işleten veya sürücü olmayıp da, yakınlardan biri veya bir kaçı ise ve kazanın oluşunda işleten veya sürücü yüzde yüz kusurlu ise, sigorta tazminatı yönünden durum nedir ?
YANIT 10- Diyelim ki, kazanın oluşunda yüzde yüz kusurlu olan işletenin veya sürücünün kazada çocuğu öldü. Çocuğun ölümüyle, kural olarak anne ve baba destekten yoksun kalırlar. Böyle bir olayda, çocuğunu yitiren anne sigortacıdan destek tazminatı alır. Ama destekten yoksun kalan kusurlu baba alamaz. Çünkü burada “kimse kendi kusurundan yararlanamaz” ilkesi karşısına çıkar. Ya da kazada ölen eştir, annedir. Bu durumda destekten yoksun kalan (yüzde yüz kusurlu) sürücü ya da işleten, eşinin ölümünden dolayı sigorta tazminatı alamaz. Çocuklar ise, annelerinin desteğinden yoksun kaldıkları için sigortadan tazminat alırlar. Çünkü, babanın kusurundan dolayı çocukların tazminatından indirim yapılamaz. (11.HD.17.06.1988, 4590-4049) (YKD.1988/11-1534)
