22/05/2026
Osobista odpowiedzialność karnoskarbowa.
W wielu organizacjach nadal pokutuje przekonanie, że za ryzyka podatkowe odpowiada przede wszystkim spółka albo formalnie członkowie zarządu. Tymczasem praktyka organów podatkowych i przepisy Kodeksu karnego skarbowego pokazują coś zupełnie innego.
K.k.s. opiera się na zasadzie osobistej odpowiedzialności osób fizycznych. Odpowiada nie „spółka”, lecz konkretna osoba, która faktycznie zajmuje się sprawami gospodarczymi lub finansowymi przedsiębiorstwa – niezależnie od formalnego stanowiska.
Kluczowe znaczenie ma tutaj art. 9 § 3 k.k.s., zgodnie z którym odpowiedzialność mogą ponosić osoby działające:
- z mocy prawa,
- na podstawie umowy,
- decyzji,
- ale również faktycznie wykonujące określone funkcje.
W praktyce oznacza to, że ryzyko może dotyczyć nie tylko członków zarządu czy CFO.
Coraz częściej organy analizują odpowiedzialność również:
▪️ dyrektorów operacyjnych nadzorujących procesy fakturowania,
▪️ kierowników sprzedaży lub zakupów akceptujących określone transakcje,
▪️ prokurentów podpisujących dokumenty podatkowe,
▪️ osób faktycznie zarządzających finansami spółki – nawet jeśli formalnie nie zasiadają w zarządzie.
Co istotne, pierwsze czynności organów – przeszukania, zatrzymania czy przesłuchania – bardzo często kierowane są właśnie do osób odpowiedzialnych za finanse i operacje.
Krytycznym momentem staje się już sama kontrola podatkowa lub celno-skarbowa.
To właśnie wtedy budowana jest ocena:
– sposobu działania organizacji,
– poziomu należytej staranności,
– a często także potencjalnej winy konkretnych osób.
W praktyce postępowania karnoskarbowe bywają wszczynane jeszcze przed ostatecznym zakończeniem sporu podatkowego, a następnie zawieszane do czasu jego rozstrzygnięcia. Dlatego sposób prowadzenia kontroli i sporu podatkowego ma dziś ogromne znaczenie także z perspektywy odpowiedzialności osobistej.
Coraz większą rolę odgrywają również:
-procedury podatkowe,
- compliance,
- dokumentowanie procesów decyzyjnych,
- systemy kontroli wewnętrznej,
- właściwe przypisanie odpowiedzialności za ryzyka podatkowe.
Dobrze zorganizowane procesy nie eliminują ryzyka całkowicie, ale mogą stanowić kluczowy argument pokazujący brak winy umyślnej i dochowanie należytej staranności.
W praktyce pytanie nie brzmi już:
„Czy organizacja ma ryzyko podatkowe?”
Pytanie brzmi:
„Czy potrafi wykazać, że zarządza nim w sposób świadomy i uporządkowany?”
Jeśli chcą Państwo zweryfikować procedury podatkowe i ograniczyć ryzyko osobistej odpowiedzialności karnoskarbowej w organizacji — zapraszamy do kontaktu:
[email protected]
