05/05/2025
नियमीत बचत भनेको के हो ?
सहकारी संस्थामा हुने विभीन्न बचतहरु नियमीत, ऐच्छिक र आवधिक मध्ये नियमीत बचत एक प्रकारको मुख्य बचत हो। सदस्यले निश्चीत रकम कुनै निश्चीत समय सम्म तोकेको समय भित्रमा झिक्न नमील्ने गरि भवीष्यको विभीन्न उद्देश्य र लक्ष्य प्राप्तीको लागि मासिक रुपमा जम्मा गर्दै जाने दिर्घकालीन बचत लाई सहकारी संस्थामा नियमीत बचत भनीन्छ। मासिक रुपमा जम्मा गरिने भएकोले यसलाई मासिक बचत र सदस्यले सहकारी संस्थाको सदस्यता लिए पश्चात नियमीत बचत अनिवार्य गर्नैपर्ने भएकोले यसलाई अनिवार्य बचत पनि भन्ने गरिन्छ। यो बचत सदस्य र संस्थाको प्रमुख तथा विशेष बचत हो। सहकारी संस्थामा बचत भन्ना साथ विशेष रुपमा नियमीत बचत भन्ने बुझीन्छ । यस्तो किसीमको बचत कती र कस्तो प्रकारको छ भन्ने कुराले संस्थामा सदस्यहरुको सकृयता, चासो, सदस्य केन्द्रीयता, सदस्य संस्थाप्रति कति उत्तरदायी र जवाफदेही छन, संस्थाको जोभिम के कति छ भन्ने कुराको पनि मापन गर्दछ। अन्य बचतको तुलनामा नियमीत बचतको मात्रा बढी भएको संस्था अत्यन्तै राम्रो र सुरक्षीत मानीन्छ। यस्तो बचतले संस्थालाई दिगो र बलीयो बनाउन मद्दत गर्दछ। यस्तो बचतको ब्याज आवधिक मुद्दती बचतको भन्दा कम र बचत खाताको भन्दा बेशी हुन्छ। सहकारी संस्थाको विधीपुर्वक सदस्य भए पश्चात सदस्यको नियमीत बचत खाता निशुल्क खोलीन्छा नियमीत बचत नियमीत गर्ने सदस्यहरुलाई सहकारी संस्थामा सकृय सदस्य मानीन्छ र त्यसता सदस्यहरुलाई संस्थामा उपलब्ध सम्पूर्ण सेवा सुविधाहरुको प्रयोगमा सहभागी गराईएको हुन्छ भने नियमीत बचत तोकेको समय देखि नियमीत नगर्ने सदस्यहरुलाई निश्कृय सदस्य मानीन्छ र त्यस्ता सदस्यहरुलाई संस्थामा उपलब्ध धेरै सुविधाहरुको प्रयोग र सहभागीतामा रोकाबाट पनि हुने गर्दछ। नियमीत बचत सदस्य र सहकारी संस्था दुवैको लागि अत्यन्तै महत्वपुर्ण मानिन्छ । सहकारी संस्थामा यस बचतलाई सहकारीको मेरुदण्ड तथा रक्त संचारको रुपमा पनि लिईन्छ । मासिक नियमीत बचतको रकम र समयावधी सम्बन्धीत सहकारी संस्थाको आ-आफ्नो विनियममा तोके बमोजिम हुने गर्दछ। सामान्यताय नियमीत बचत मासिक रु१००/- देखि १०००/- सम्म हुने गर्दछ र समयावधि पाँच वर्ष देखि पचास वर्ष सम्मको हुने गर्दछ ।
नियमीत बचत किन जरुरी छ ?
सदस्यको लागिः-
(१) जिवन अमुल्य र जोखिमयुक्त छ त्यसकारण सदस्यले आफ्नो र परिवारको लागि भवीष्यमा आईपर्ने विभीन्न किसिमका समस्या तथा चुनौतीहरु (जस्तै आकस्मिक दुर्घटना, अकल्पनिय दिर्घरोग, प्राण घातक रोग, आउन सक्ने कष्टकर बुढौली व्यवस्थापन) को सामना गर्नको लागि सदस्यलाई लामो समयको बचतको जरुरी पर्दछ त्यसकारण नियमित बचत गर्नुपर्दछ ।
(२) आम्दानी गरेर मात्र धनी भईदैन बचतको जरुरी पर्दछ । धेरै मानिसहरुको आम्दानीको प्रकृती मासिक हुने गर्दछ। आम्दानी मध्ये खर्च कटाईसके पछि प्राप्त हुने बचतको रकम अल्पकालीन र दिर्घकालीन तवरबाट व्यवस्थापन गर्नुपर्दछ। त्यसकारण दिर्घकालीन उदेश्यका लागि बचत गर्ने बानीको विकास गर्नको लागि नियमीत बचत गर्नु सदस्यकै लागि अत्यन्तै जरुरी छ ।
(३) सदस्यले आफ्नो छोराछोरीको उज्जवल भवीष्यको लागि उच्च शिक्षा, वैवाहिक कार्यक्रम, जग्गा जमीन र घर खरिद तथा निर्माण गर्नको लागि पनि दिर्घकालीन प्रकृतीको नियमीत बचत गर्न अत्यन्तै जरुरी छ ।
(४) सहकारी संस्था सदस्यको आर्थिक समृद्दीको लागि खोलीएका हुन । आर्थिक समृद्दी दिर्घकालीन बचतबाट मात्र सम्भव छ त्यसैले सहकारी संस्थाले आफ्नो सदस्यहरुको उज्जवल भवीष्य अर्थात आर्थिक समृद्दीको लागि सदस्य बनेको दिन देखि नै सदस्यलाई दिर्घकालीन बचत गर्न प्रेरित गर्दै र त्यस्तो बचतको सुरक्षा सहित उचीत प्रतिफल प्राप्तीको सुनिश्चतता गरेको हुन्छन त्यसकारण आफु सदस्य भएको सहकारी संस्थामा बचत गरि ढुक्कका साथ उचीत प्रतिफल लिन पनि नियमीत बचत जरुरी छ ।
सहकारी संस्थाको लागिः-
(१) सहकारीको तेश्रो सिद्दान्त "सदस्यहरुको आर्थिक सहभागीता" भन्ने भएकोले सहकारी संस्थामा सदस्य बन्नको लागि एउटा पक्ष सहकारीको शेयर अनिवार्य खरिद गरेकै हुनुपर्ने र अर्को पक्ष सदस्य भईसके पश्चात मासिक बचत नियमित अनिवार्य गर्नेपर्ने भन्ने भएकोले सहकारीको सिद्दान्त बमोजिम यो अनिवार्य पहिलो शर्त हो ।
(२) सहकारीको शेयर खरिद गरि सदस्य भईसके पश्चात सदस्यको सकृयता अनिवार्य हुनुपर्दछ किनकी "सहकारी संस्था सदस्यहरुद्दारा नियन्त्रीत संस्था हुन" त्यसकारण सम्भव भए सम्म सदस्यले संस्थामा कम्तीमा मासिक बचत सहित एक पटक आफ्नो संस्थाको भ्रमण, अध्ययन, निरिक्षण गर्नुपर्दछ र संस्थालाई आवश्यक सल्लाह, सुझाव र पृष्ठपोषण लिखीतम अथवा मौखिक रुपमा प्रदान गर्नुपर्दछ। सोका लागि संस्थाको सुझाव पेटीका अथवा सुझाव पुस्तिका प्रयोग गर्न सकिन्छ । (३) "एकका लागि सबै र सबैका लागि एक" भन्ने सहकारीको मर्म भएकोले संस्थामा आवद्द सदस्यहरु मध्ये कुनै अर्को सदस्यलाई दिर्घकालीन ऋणको आवश्कता परेमा सोको परिपुर्ती गर्नको लागि आवश्यक स्रोतको व्यवस्थापन गर्न र छरलिएर रहेको स-सानो रकमलाई पूँजी निर्माणमा जोड्नको लागि पनि नियमीत बचतको जरुरी छ
"त्यसैले नियमीत बचत मासिक रुपमा अनिवार्य गरौ ।" जय सहकारी
