21/02/2026
घरपालुवा र नियमित रेबिज खोप लगाएको कुकुरले टोकेपछि पनि मान्छेले रेबिज खोप लगाउनुपर्छ कि पर्दैन?
रेबिज (Rabies) एक घातक भाइरल रोग हो, जसले दिमाग र स्नायु प्रणालीलाई आक्रमण गर्छ।अधिकांश अवस्थामा लगाउनै पर्छ
🧠 किन खोप लगाउनै भनिन्छ?
रेबिज १००% घातक रोग हो। लक्षण देखिएपछि बचाउने उपाय हुँदैन। त्यसैले WHO र नेपाल स्वास्थ्य मापदण्ड अनुसार Risk नलिने नीति अपनाइन्छ।
कुकुर घरमै पालिएको होस्, खोप लागेको होस् — टोकेको मान्छेको सुरक्षा पहिलो प्राथमिकता हुन्छ।
के गर्ने?
1. छुनु, खुवाउनु, छालामा घाउ छैन
खोप पर्दैन
2. छाला कोट्याउनु, हल्का रगत नआउने घाउ
रेबिज खोप सुरु
3. गहिरो टोकाइ, रगत बग्नु, मुख/आँखा/टाउको वरिपरि
रेबिज खोप + RIG
👉 Category 2 वा 3 परेपछि कुकुर जस्तोसुकै भए पनि खोप सुरु गर्नुपर्छ।
कुकुरलाई खोप लगाएको भएपनि खोप 100% ग्यारेन्टी होइन (भ्याक्सिन फेलियर सम्भव)
खोप कहिले लागेको थियो? १ वर्ष नाघेको त छैन? कुकुर अहिले पूर्ण स्वस्थ छ कि छैन? कुकुरले अरू संक्रमित जनावरसँग सम्पर्क गरेको थियो कि?
यी सबै कुरा सुरुमा थाहा नहुन सक्छ। त्यसैले ढिला नगरी खोप सुरु गरिन्छ।
⏳ 10 दिनको अवलोकन (Observation Rule)
यदि कुकुर: घरमै पालिएको, नियमित खोप लागेको प्रमाण छ ।
👉 कुकुरलाई १० दिन निगरानी राखिन्छ।
यो १० दिनमा: कुकुर सामान्य, स्वस्थ, खानपिन ठीक रेबिज थिएन भन्ने पुष्टि हुन्छ
बिरामी पर्न थाल्यो / मरेको खतरा पुष्टि
तर यी १० दिन कुर्नु हुँदैन — मान्छेको खोप सुरु भइसकेको हुन्छ।
डाक्टरले अवस्था हेरेर खोप रोकिने/नरोकिने निर्णय गर्छन्।
🧴 टोक्ने बित्तिकै के गर्ने? (First Aid — धेरै महत्वपूर्ण)
15 मिनेट साबुन पानीले धोउनु
Betadine लगाउनु
तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा जानु
यसले मात्रै पनि रेबिज भाइरस धेरै घटाउँछ।
घरपालुवा, खोप लागेको कुकुरले टोके पनि Category II/III परेमा मान्छेले रेबिज खोप सुरु गर्नुपर्छ।
किनकि: रेबिजमा जोखिम लिन मिल्दैन किनकि यसको उपचार छैन, बच्ने उपाय खोप मात्रै हो, खोप लगाउनु पर्छ
