24/12/2019
Polisvoorwaarden - Toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk?
Gedurende mijn leven als makelaar kreeg ik natuurlijk allerlei polisvoorwaarden onder ogen. Erg veel aandacht besteedde ik er toen niet aan. Ik had maar één doel: een betere dekking en prijs bieden zodat de prospect klant werd. In mijn huidige rol als consultant ligt dat heel anders. Nu is het doel de opdrachtgever te wijzen op de plussen en de minnen van zijn lopende verzekering. Dat betekent dus de voorwaarden nauwkeurig lezen en de inhoud ervan beoordelen. Met grote regelmaat bezorgt me dit plaatsvervangende schaamte.
De oorzaak van de veel gehoorde klacht van consumenten over ‘kleine lettertjes’ komt niet uit de lucht vallen. De enige verantwoordelijke daarvoor is de verzekeringsindustrie. Als het kleine lettertjes imago ter sprake komt volgt vrijwel automatisch de veronderstelling dat verzekeraars doelbewust polisvoorwaarden moeilijk toegankelijk, teksten onleesbaar en onbegrijpelijk maken voor leken, de cliënten. Ik ben ervan overtuigd dat dit niet het geval is en probeer die overtuiging dan over te brengen.
De constructie en verwoording waarmee polisvoorwaarden worden samengesteld wordt (mede) veroorzaakt doordat men denkt dat het zo moet. Regelmatig had ik gesprekken met collega’s over bepaalde teksten in voorwaarden. Typerend vond ik het volgende. Aan een ervaren collega vroeg ik: “Waarom staat dat hier?. Het antwoord luidde: “Dat doen we altijd zo.” Dat is natuurlijk geen antwoord op de gestelde vraag maar illustreert wel het denken. Als ik dergelijke discussies voortzette en mijn (niet juridische geschoolde) gesprekspartner door zijn ‘antwoorden’ heen was, werd veelal ‘dat is juridisch’ als laatste redmiddel gebruikt.
De opstellers van polisvoorwaarden grossieren in eindeloos lange zinnen. Zinnen van vier, vijf, zes regels waarin veel komma’s voorkomen - als het even kan voorzien van mits of tenzij - zijn geen uitzonderling. Als de lezer de punt heeft bereikt, weet hij niet meer waarmee de zin begon. Om dan van de voorwaarden een echt doolhof te maken wordt enkele pagina’s verderop een deel teruggenomen van wat daarvoor stond. Dit wordt in het werkzame leven van de medewerkers blijkbaar de tweede natuur. Tijdens de schooljaren hebben ze dit zo niet geleerd. Ik kan mij ook niet voorstellen dat zij op deze manier met vrienden of familieleden corresponderen.
Het is blijkbaar de bedrijfscultuur. Zelfs circulaires van personeelszaken gericht aan het personeel schitteren veelal op dezelfde manier in onduidelijkheid. Tegen een directielid heb ik weleens gezegd dat van medewerkers niet kan worden verwacht dat zij op een heldere manier met cliënten communiceren als de interne circulaires nauwelijks leesbaar en begrijpelijk zijn.
Op de site van het Verbond van Verzekeraars lees ik: “Verzekeraars hebben begrijpelijke taal al een tijd hoog op hun prioriteitenlijst staan.” Gerelateerd hieraan is er zelfs een Keurmerk Klantgericht Verzekeren. Klantgericht verzekeren? Wat moet de consument zich daarbij voorstellen? Het product van de verzekeringsindustrie bestaat uit tekst op papier, een overeenkomst. De ene partij betaalt voor de belofte van de andere partij dat hij, binnen het kader van de overeenkomst, verlies of schade zal vergoeden. Wat resteert is schadeafwikkeling conform de voorwaarden en dienstverlening. Hoe zou een verzekeraar zijn maatschappelijke rol kunnen vervullen en gelijktijdig niet klantgericht zijn?
De toetsing voor het keurmerk is door 28 verzekeraars met goed gevolg doorstaan. Overige verzekeraars creëerden en verkopen blijkbaar producten die niet klantgericht zijn. Of is dit een voorbeeld van ‘ik schrijf dit, maar ik bedoel iets anders’?
Zijn de polisvoorwaarden van de 28 verzekeraars dan toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk voor de consument, de leek?
Ik neem een polis van een van de 28 verzekeraars als voorbeeld, zonder al te veel erop in te gaan. De voorwaarden staan bol van de verwijzingen. Ik heb zelden zoveel herhalingen van dezelfde bewoordingen gezien. Ongelooflijk veel ‘bla, bla’. Het is zeker geen uitnodiging om de voorwaarden te lezen. In deze voorwaarden staat niettemin dat van ‘u’ wordt verwacht dat hij/zij zich houdt aan de voorwaarden. ’U’ is “degene die de verzekering heeft afgesloten en de personen die met u als een gezin in het woonhuis wonen dat op het polisblad staat”; ook al geen fijn Nederlands. Met andere woorden van iedereen die lid is van dat gezin wordt verwacht dat die kennis neemt van en handelt naar de polisvoorwaarden. Van zinnen waarin overduidelijk ooit komma’s hebben gestaan, zijn de komma’s vervangen door een punt. Helaas is de tekst daarop niet aangepast. Aan hele stukken tekst zit geen kop en staart. Zo zou ik kunnen doorgaan.
Een ander voorbeeld waarop ik ook niet te diep zal ingaan. Onderdeel van de polis bestaat uit een begrippenlijst. Die lijst bestaat uit meer dan 100 begrippen en daarvoor zijn 15 pagina’s nodig! De impliciete boodschap aan de consument is dat de voorwaarden erg complex zijn. Het betekent dat in de voorwaarden regelmatig naar die lijst wordt verwezen. Welke consument wordt daar vrolijk van? Het is zeker geen uitnodiging om die voorwaarden te lezen. Veel van de begrippen zijn nota bene eigenlijk een omschrijving van de dekking.
Ook het veelvuldig voorkomende gebruik van ‘u/uw’ en ‘wij/onze’ in plaats van verzekerde, verzekeringnemer en verzekeraar is een interessant voorbeeld. Dat er verschil bestaat tussen verzekerde en verzekeringnemer wordt blijkbaar over het hoofd gezien. Het gebruiken van u/uw en wij/onze lijkt cliëntvriendelijk maar bevordert dit de leesbaarheid, duidelijkheid van de voorwaarden? Helaas niet, in tegendeel zelfs! Het leidt sowieso tot meer woordgebruik. U/uw en wij/ons moet nu in de begripsomschrijving worden toegelicht. Citaten daarover uit de voorwaarden van nog één van de 28 verzekeraars:
U: (Van) de verzekeringnemer, dus de persoon die de verzekeringsovereenkomst met ons heeft gesloten.
Uw: (Van) de verzekeringnemer, dus de persoon die de verzekeringsovereenkomst met ons heeft gesloten.
Verzekeringnemer: De persoon die de verzekeringsovereenkomst met ons heeft gesloten.
Ons: De verzekeringsmaatschappij waarmee u de verzekeringsovereenkomst hebt gesloten is ###xx.
Wij: De verzekeringsmaatschappij waarmee u de verzekeringsovereenkomst hebt gesloten is ###xx.
Er is niet veel fantasie voor nodig om dit eenvoudiger te doen, minder woorden te gebruiken, het aantal begripsomschrijvingen te minimaliseren.
Blijkbaar vond men het niet nodig een begripsomschrijving van ‘onze’ respectievelijk ‘verzekerde’ te geven.
Elders staat: Wij passen uw premie eens per jaar aan. Uw premie? Als u/uw niet zou zijn gebruikt had niemand geschreven: Wij passen de premie van verzekeringnemer eens per jaar aan. Vermoedelijk stond er dan: Eens per jaar passen wij de premie aan.
Klantgerichte voorwaarden samenstellen betekent niet dat Jip-en-Janneke-taal moet worden gebruikt. Dat zou een grove onderschatting van het intelligentieniveau van de klant zijn. Die hebben vele jaren geleden al afscheid van de lagere school genomen.
Samengevat, de goede bedoelingen ten spijt maar die hebben niet geleid tot toegankelijke, leesbare en begrijpelijke polisvoorwaarden.
Ik vermoed dat het niet alleen te maken heeft met de bedrijfscultuur maar ook met de omstandigheden. (Her)schrijven van polisvoorwaarden is een zeer tijdrovende bezigheid waarbij ter zake deskundige medewerkers betrokken zijn. Het ontbreekt veelal aan tijd om naast het met woorden afbakenen van de dekking, de schadeafwikkeling beschrijven, etc. ook nog tijd en energie te steken in het toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk voor de cliënt maken.
Gedurende de jaren dat ik als makelaar actief was ben ik betrokken geweest bij het (her)schrijven van diverse polisvoorwaarden.
Zo was ik een van de initiatiefnemers om Beurspolissen voor de co-assurantiemarkt Brand te schrijven. De destijds gebruikelijke explosieclausule (lettergrootte 8!) besloeg ruim 1/3 van een A4-tje. De slotzin ervan verwees naar de gedeponeerde toelichting. Voor de tekst van de toelichting waren meer dan twee A4 tjes nodig. Het uitgangspunt was dat het eindresultaat leesbaar en begrijpelijk voor de client zou moeten zijn. Dit voldeed natuurlijk niet aan dit criterium, verre van dat zelfs. Ik nam op me te proberen er iets van te maken dat daaraan wel zou voldoen. Na vele uren te hebben gepuzzeld resulteerde die poging in een clausule bestaande uit acht regels (lettergrootte: 11) en een toelichting was overbodig.
Bij het (her)schrijven van polisvoorwaarden waarbij ik betrokken was, werd altijd beslist dat de inhoud voor de consument leesbaar en begrijpelijk moest zijn. Geleidelijk ontstonden daardoor (ongeschreven) regels om dat te bereiken. Later heb ik die - aangevuld en verfijnd - op schrift gesteld. Daarmee heb ik voor een aantal bedrijven verschillende polisvoorwaarden (her)schreven. Met succes durf ik wel te zeggen gezien de reactie: “Ik heb nog nooit zulke duidelijke voorwaarden gezien”.
Polisvoorwaarden samenstellen die voor de client toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk zijn, is dus niet onmogelijk. Het is niet alleen mogelijk maar zelfs de taak om ernaar te streven.
Veronderstel dat de auto-industrie bij het vernieuwen van haar producten uitsluitend aandacht zou besteden aan de motor (de dekking, schadeafwikkeling, etc.) en de vormgeving (het logo, lettertype, etc.) dan zou nog steeds:
- ‘Dubbel clutchen’, om naar een lagere versnelling te schakelen, gebruikelijk zijn;
- Via de kieren de wind ons om onze oren vliegen;
- Een kaart op schoot ons de weg wijzen.
De auto-industrie besteedt daarnaast gelukkig ook veel aandacht aan het verbeteren van het comfort voor de bestuurder en passagiers. Automatisch schakelen, airco en navigatiesysteem, etc. is daaraan te danken. In die vergelijking wordt in de verzekeringsindustrie niet/nauwelijks aandacht besteed aan de vraag of de polisvoorwaarden – het product – toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk zijn voor de afnemers.
Dat de keuze van veel verzekeringsnemers wordt bepaald door de premiehoogte mag geen verbazing oproepen. De polisvoorwaarden zijn moeilijk leesbaar en evenmin begrijpelijk. Het is daardoor voor de consument onmogelijk om het product van de ene verzekeraar te vergelijken met dat van een andere verzekeraar. Dan resteert hem alleen nog de premie te vergelijken; de aanbieder die de laagste premie biedt wint. De reclame-uitingen van diverse verzekeraars stimuleren dit dan ook nog.
Misschien lijkt het dat toegankelijke, leesbare en begrijpelijk voorwaarden alleen in het belang van de client zijn. Maar met polisvoorwaarden die aan deze criteria voldoen wordt bij de consument vertrouwen gecreëerd. Daarmee wordt de concurrentiepositie verbetert. De doorsnee consument is zonder enige twijfel bereid te betalen voor een goed product. Als dit niet waar zou zijn dan bestonden - bijvoorbeeld - bepaalde supermarkten niet.
Bovendien worden met zulke voorwaarden allerlei vragen van cliënten voorkomen. Nog belangrijker is het dat ongewenste discussies in geval van schade ermee wordt voorkomen.
Kortom, polisvoorwaarden die toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk zijn voor de client leiden vanzelf tot een sterkere concurrentiepositie en bovendien tot werkbesparing = kostenverlaging.