15/11/2024
# # # Goed om te zien dat u mogelijk anderen inspireert met onze journalistieke content. We vragen u enkel voor persoonlijk gebruik onze content te kopiëren, om geen inbreuk te maken op onze Algemene Voorwaarden. Vraag anders naar onze bedrijfslicenties via [email protected] # # #
Waarom windmolens en zonnepanelen steeds vaker uit worden gezet
Eva Rooijers
In heel het land schroeven zonne- en windparken hun productie met grote regelmaat terug. Ze verdienen hierdoor minder aan het leveren van stroom aan het net, maar er ontstaan ook weer nieuwe verdienmodellen. Ook stilstaan kan namelijk geld opleveren.
Deel via WhatsApp
Deel via X
Deel via Facebook
Deel via LinkedIn
Deel via E-mail
Bewaar artikel in Mijn Nieuws
Niek Tramper, assetmanager van Zeeuwind, is verrast door het hoge aantal uren dat de windmolens uit staan. Foto: Arie Kievit voor het FD
In het kort
Nederlandse wind- en zonneparken moeten steeds vaker afschakelen vanwege het volle stroomnet en overcapaciteit.
Het verdienmodel achter wind- en zonneparken is in een paar jaar tijd een stuk complexer geworden.
Producenten verdienen minder door af te schakelen, maar soms kan het ze juist geld opleveren.
Het is een grauwe dag in de Betuwe. Dit betekent dat de zonnepanelen van Peter van Heemskerk en zijn compagnons hier maar op 20% van hun vermogen draaien. Ze liggen op het dak van een oude kas die nu dienst doet als een stalling voor caravans, vouwwagens en campers, midden tussen de velden met perenbomen.
Het dak huurt Van Heemskerk van de eigenaar. Zo hebben hij en zijn compagnons ook zonnepanelen liggen op een industriepand in Middelharnis, een koelvrieshuis in Heerhugowaard en een bedrijfsverzamelgebouw in Almere. Samen zijn de panelen inmiddels goed voor flink wat opwek.
Het verdienmodel achter die panelen is in een paar jaar tijd een stuk complexer geworden. Toen hij in 2018 begon met het uitbaten van zonnedaken was het ongeveer zo simpel als: zonnepanelen plaatsen en stroom leveren. ‘We gingen ervan uit dat we altijd zoveel stroom aan het net zouden kunnen leveren als de panelen konden produceren’, zegt Van Heemskerk.
Een paar jaar later is de realiteit dat zijn panelen een aanzienlijk deel van de tijd uit staan — zeker op zonnige dagen, maar ook op grauwe zoals vandaag. ‘Het kan zomaar zijn dat we twintig keer op een dag uitgaan.’ Hij pakt zijn telefoon erbij en laat een app zien die de productie bijhoudt. ‘Kijk, om 12 uur gingen we vijf minuten uit, terwijl het hier toen echt niet zonnig was. En niet veel later weer vier minuten.’
Door heel het land schroeven zonne- en windparken hun productie met grote regelmaat terug, terwijl dat een aantal jaren geleden slechts sporadisch gebeurde. Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool Groningen, berekende dat groene producenten dit jaar in totaal al zo’n 1500 uur afschakelden.
Vol stroomnet
Dat toenemende afschakelen door groene producenten heeft een mix van oorzaken: van het volle stroomnet tot een overaanbod van elektriciteit. In principe verdienen ze hierdoor minder geld, maar tegelijkertijd ontstaan nieuwe markten en manieren om die tegenvallende inkomsten te compenseren. Ook trekken bestaande markten meer klanten aan.
Een van de nieuwe verdienmodellen vloeit voort uit het overbelaste stroomnet. Netbeheerders hebben er belang bij als groene producenten op uren dat het net overbelast dreigt te raken, afschakelen of een tandje minder hard draaien. Zo worden stroomstoringen voorkomen, en netbedrijven zijn bereid om daarvoor te betalen.
Steeds meer eigenaren van grote zonneweides of windparken hebben een flexibel contract dat dit mogelijk maakt. Windpark Noordpolder, van coöperatie Zeeuwind, was twee jaar geleden de eerste energieproducent die zo’n flexcontract afsloot met een netbeheerder, in dit geval Stedin. De vier windmolens van het park, vlakbij Tholen in Zeeland, schakelen af als het net in die regio overbelast dreigt te raken. Stedin geeft een dag van tevoren aan om welke uren het gaat en betaalt het windpark de marktprijs die het misloopt plus een extra vergoeding.
‘Toen we het contract sloten, dacht ik dat we in een jaar misschien tien keer twee uur zouden stilstaan’, zegt Niek Tramper. Hij is de assetmanager van Zeeuwind, dat in totaal 13 windparken met 73 windturbines bezit. ‘Alleen al dit jaar is windpark Noordpolder op 43 dagen afgeschakeld op verzoek van Stedin. Op een dag met flinke wind staan we zo van 10 tot 17 uur stil. Al gaan we nooit helemaal uit, want dan krijg je gegarandeerd negatieve opmerkingen.’
Veel geld verdient Zeeuwind overigens niet aan dit contract. ‘Ik denk dat we er zelfs een beetje op verliezen’, zegt Tramper. ‘Maar voor ons was de belangrijkste drijfveer bijdragen aan het oplossen van de problemen op het stroomnet.’
Naast het afsluiten van flexcontracten neemt Zeeuwind via energiebedrijf Edmij ook deel aan biedingsplatform Gopacs. Daar kunnen producenten op de dag zelf een bod doen om hun panelen of turbines in een bepaald gebied uit te zetten als er daar te veel stroom door het net gaat. Steeds meer producenten van stroom, maar ook grote gebruikers van energie, doen hier aan mee, ziet energiedeskundige Jan Willem Zwang. ‘Inmiddels staat de teller op 852, waar dat twee weken geleden nog 807 was.’
Volgens Tramper is het contract van Zeeuwind met Stedin geen vetpot. ‘Ik denk dat we er zelfs een beetje op verliezen.’ Foto: Arie Kievit voor het FD
Negatieve prijzen
Los van het volle stroomnet zijn er ook sterke financiële prikkels om af te schakelen. Nederland telt inmiddels zoveel zonnepanelen en windmolens dat het aanbod van stroom steeds vaker de vraag overstijgt. Prijzen op de handelsmarkt worden dan negatief, wat betekent dat producenten moeten betalen om van hun stroom af te komen als ze geen langetermijncontract met vaste prijzen hebben afgesproken met een afnemer.
Het aantal uren met negatieve stroomprijzen loopt rap op. Zo was de stroomprijs dit jaar al 445 uur negatief. Dat is veel meer dan de 316 uur over heel 2023. Bovendien schieten de prijzen steeds verder door naar beneden, tot wel -€200 per megawattuur.
‘Als wij moeten betalen om aan het net te leveren, is de keuze snel gemaakt’, zegt Van Heemskerk. ‘Als we niet afschakelen, verliezen we bakken met geld.’ Wanneer hij de panelen afschakelt betekent dit niet dat hij helemaal geen geld verdient. Ook voor de zonnepanelen in de Betuwe is inmiddels zo’n flexcontract afgesloten met de netbeheerder. Maar nog veel belangrijker is de zogeheten onbalansmarkt.
Onbalansmarkt
Die markt komt tot stand doordat vraag en aanbod van stroom op het landelijke net altijd gelijk moeten zijn. Landelijk netbeheerder TenneT is de hele dag bezig om die twee in balans te houden. Grootverbruikers van stroom en producenten van enige omvang moeten een dag van tevoren aan TenneT doorgeven hoeveel stroom zij per uur, of soms zelfs per kwartier, denken te gaan opwekken of gebruiken.
Voor een wind- of zonnepark is dat ingewikkelder omdat daar de productie afhankelijk is van het weer. ‘Stel, er wordt een zonnige dag voorspeld, maar op de dag zelf blijken er toch wat wolken boven onze panelen te hangen. Wij leveren dan minder stroom dan we hebben doorgegeven’, zegt Van Heemskerk. TenneT moet dan zorgen dat een andere producent meer gaat opwekken of dat een bedrijf minder stroom gaat gebruiken. En dat kost geld. Die rekening legt TenneT vervolgens bij Van Heemskerk neer. In dat opzicht vormt de onbalansmarkt een flinke extra kostenpost.
Maar tegelijkertijd is het een verdienmodel. Want de producent die extra opwekt of de fabriek die de machines even wat langzamer laat draaien, krijgt extra betaald. Zij helpen TenneT om het net in balans te houden. De prijs komt tot stand op de onbalansmarkt.
Als Van Heemskerk bijvoorbeeld heeft doorgegeven dat hij 100 megawatt gaat produceren, maar TenneT heeft partijen nodig die wat minder doen, kan hij een bod doen om niet te produceren. Dat komt erop neer dat hij dubbel betaald krijgt: de onbalansprijs en het geld waarvoor hij die 100 megawatt een dag eerder heeft verkocht.
Complex spel
Dat continu aan- en uitschalen en doorgeven van de verwachte productie doet Van Heemskerk overigens niet zelf. Net als Zeeuwind, besteedt hij dat uit aan Edmij. Dat bedrijf heeft slimme algoritmes die de panelen aansturen en koopt weersvoorspellingen in. ‘Het zou veel te ingewikkeld en intensief zijn om dat allemaal zelf te doen’, aldus Van Heemskerk.
Energie-expert Zwang geeft veel trainingen aan bedrijven en ondernemers. Die leert hij hoe de markten werken en hoe ze er geld aan kunnen verdienen. Hij ziet dat ook steeds meer producenten actief worden op de onbalansmarkt. Die is daardoor wel een stuk volatieler geworden. Prijzen kunnen op een dag alle kanten op schieten, soms zelfs in een kwartier tijd.
Het is een complex spel dat zich afspeelt buiten het zicht van de gemiddelde consument. Maar het raakt consumenten wel degelijk, aldus Zwang. ‘Uiteindelijk worden stijgende onbalanskosten bij hen neergelegd in de vorm van hogere premies. Degenen die profiteren zijn bedrijven met veel flexibiliteit in hun productie en verbruik. Er zijn partijen die hier enorm veel geld aan verdienen.’
Voor Zeeuwind is de onbalansmarkt zeker geen jackpot. ‘Windparken veroorzaken relatief veel onbalans’, zegt Tramper. Windvoorspellingen zijn nu eenmaal niet zo supernauwkeurig. ‘Als we niet zouden afschakelen, zou inmiddels zo’n 10% tot 15% van onze omzet opgaan aan die onbalanskosten, dat weten we nu te beperken tot zo’n 3% a 4%. Voor ons is afschakelen dus vooral een goedmakertje om die verliezen te beperken.’
Lees ook
Netbeheerders: meer bedrijven mijden spits op het volle stroomnet
Zonne- en windparken steeds vaker stilgelegd om stroomstoringen te voorkomen
Stroomnetalarm: op een zonnige lentedag ging het bijna mis
Foute weersvoorspelling kan energiebedrijf miljoen
Lees het volledige artikel:
In heel het land schroeven zonne- en windparken hun productie met grote regelmaat terug. Ze verdienen hierdoor minder aan het leveren van stroom aan het net, maar er ontstaan ook weer nieuwe verdienmodellen. Ook stilstaan kan namelijk geld opleveren.
