10/11/2024
ဆိုးရွားလှတဲ့ ကင်ဆာရောဂါတွေအတွက် AIA ရဲ့Cancer care product နဲ့ ကြိုတင်အကွာအကွယ်စီမံထားလို့ ရနေပါပြီရှင့်။
ရင်သားကင်ဆာက ရင်သားဆဲလ်များမှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ကင်ဆာပါ။
အရေပြားကင်ဆာပြီးနောက်၊ ရင်သားကင်ဆာက အမျိုးသမီးများမှာ အဖြစ်အများဆုံးကင်ဆာဖြစ်ပါတယ်။ ရင်သားကင်ဆာဟာ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးမှာပါ ဖြစ်ပွားနိုင်ပေမယ့် အမျိုးသမီးတွေမှာတော့ ပိုအဖြစ်များပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာက အချို့ရင်သားဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကြီးထွားလာသောအခါမှာ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ကင်ဆာဆဲလ်များက ကျန်းမာတဲ့ဆဲလ်များပြုလုပ်သည်ထက် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ခွဲဝေပြီး ဆက်လက်စုပုံကာ အကျိတ်တစ်ခု သို့မဟုတ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဆဲလ်များသည် ရင်သားမှတဆင့် lymph node (ဆဲလ်အစုအဝေး) သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာ အများစုက နို့ထွက်သည့်ပြွန်အတွင်း ဆဲလ်များ (invasive ductal carcinoma) ၊ lobules (invasive lobular carcinoma) ဟုခေါ်သော ဂလင်းတစ်ရှူးများ စတဲ့နေရာမှာလည်း စတင်နိုင်ပြီး ရင်သားအတွင်းရှိ အခြားဆဲလ်များ သို့မဟုတ် တစ်ရှူးများလည်း စတင်နိုင်ပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ဆက်စပ်နေသော အကြောင်းရင်းများမှာ-
✅အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း = အမျိုးသမီးတွေဟာ အမျိုးသားတွေထက် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ချေ ပိုများပါတယ်။
✅ရင်သားအခြေအနေ = ရင်သားအသားစစစ်ဆေးခြင်း (LCIS) သို့မဟုတ် ရင်သားမှာ ပုံမှန်မဟုတ်သော hyperplasia ကိုတွေ့ရှိပါက ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေများပါတယ်။ ရင်သားတစ်ဖက်မှာ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ဖူးရင် တခြားရင်သားမှာ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။
✅ရင်သားကင်ဆာ မိသားစုမျိုးရိုး = မိခင်၊ ညီမ သို့မဟုတ် သမီးငယ်များ အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်စဉ်မှာ ရင်သားကင်ဆာရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိပါက မိမိမှာ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာပါတယ်။
✅ဓါတ်ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှု = ကလေး သို့မဟုတ် ငယ်ရွယ်တဲ့အရွယ်မှာရင်ဘတ်ကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှုခံယူပါက ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါတယ်။
✅အဝလွန်ခြင်း= အဝလွန်ခြင်းက ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်မားပါတယ်။
✅ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နဲ့ ရာသီလာချိန်ခြင်း = အသက် 12 နှစ်မတိုင်ခင် ရာသီလာချိန်က ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပါတယ်။
✅အသက်ကြီးလာတဲ့အခါမှာ သွေးဆုံးခြင်းစတင်သည်=
အသက်ကြီးလာတဲ့အခါ သွေးဆုံးချိန်ကစပြီး ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ချေ ပိုများပါတယ်။
✅ကိုယ်ဝန်မဆောင်ဖူးခြင်း = ကိုယ်ဝန်မဆောင်ဖူးသော အမျိုးသမီးများက ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ချေများပါတယ်။
✅သွေးဆုံးပြီးနောက် ဟော်မုန်းကုထုံး=သွေးဆုံးခြင်းရဲ့ လက္ခဏာများနဲ့ ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရန် အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စတီရုန်း ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ဟော်မုန်းကုထုံးများ သောက်သုံးတဲ့ အမျိုးသမီးများက ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေ ဒီဆေးတွေ သောက်သုံးတာကို ရပ်လိုက်တဲ့အခါ ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ လျော့ကျသွားပါတယ်။
✅အရက်သောက်ခြင်း= အရက်သောက်ခြင်းက ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ?
✅ရင်သား သို့မဟုတ် ဂျိုင်းမှာ အကျိတ်များထွက်လာခြင်း
✅ရင်သားတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထူလာခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း
✅ရင်သားအရေပြား ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် ပိန်သွားခြင်း
✅နို့သီးခေါင်း ဧရိယာ သို့မဟုတ် ရင်သားတွင် နီရဲခြင်း
✅နို့သီးခေါင်း အထဲဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် နို့သီးခေါင်းဧရိယာမှာ နာကျင်ခြင်း
✅နို့သီးခေါင်းများ အရည်ထွက်ခြင်း
✅ရင်သား အရွယ်အစား သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဍာန်ပြောင်းလဲမှု တစ်ခုခု
✅ရင်သားရဲ့ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို နာကျင်ခြင်းတွေဖြစ်ပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာကိုဘယ်လိုရှာဖွေနိုင်သလဲ ?
✅ရင်သားအလုံးကို စစ်ဆေးခြင်း
✅ရင်သား နဲ့ lymph node နှစ်ခုလုံးကို စစ်ဆေးမည်ဖြစ်ပြီး အလုံးအခဲများ သို့မဟုတ် အခြားတဲ့ မူမမှန်မှုများ ရှိမရှိကို စစ်ဆေးမည်ဖြစ်ပါတယ်။
✅ရင်သား အာထရာဆောင်း
✅Mammogram
Mammogram သည် ရင်သားဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
✅(biopsy) အတွက် ရင်သားဆဲလ်နမူနာကို ဖယ်ရှားခြင်း
အသားစစစ်ဆေးခြင်းက ရင်သားကင်ဆာကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် တစ်ခုတည်းသော တိကျသောနည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
✅(MRI) ရင်သားသံလိုက်ပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှုပုံရိပ်
MRI စက်သည် ရင်သားအတွင်းပိုင်းပုံများကို ဖန်တီးရန်အတွက် သံလိုက်နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြုထားပါတယ်။
ရင်သားကင်ဆာကိုဘယ်လို ကုသလို့ရသလဲ ?
ရင်သားကင်ဆာက ပျောက်နိုင်ချေများတဲ့ ကင်ဆာဖြစ်ပါတယ်။
✅ကင်ဆာအလုံးကို ဖယ်ရှားခြင်း (lumpectomy)
သေးငယ်တဲ့အကျိတ်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် lumpectomy ကို အကြံပြုနိုင်ပါတယ်။ အကျိတ်ပိုကြီးတဲ့ လူအချို့က အကျိတ်ကို ကျုံ့သွားစေရန် ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ ဓာတုကုထုံးကို ခံယူပြီး lumpectomy လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြင့် လုံးလုံးဖယ်ရှားပစ်ပါတယ်။
✅ရင်သားတစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားခြင်း (mastectomy)
Mastectomy သည် ရင်သားတစ်ရှူးအားလုံးကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ နို့သီးခေါင်းနဲ့ Ar**la (စုစုပေါင်း သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းသော သားအိမ်ခေါင်းခွဲစိတ်မှု) အပါအဝင် နို့သီးခေါင်းများ၊ ပြွန်များ၊ အဆီတစ်ရှူးများနှင့် အရေပြားအချို့ကို ဖယ်ရှားလိုက်ပါတယ်။
✅lymph node များစွာကို ဖယ်ရှားခြင်း (axillary lymph node dissection)
ကင်ဆာက lymph node များကို ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်၊ အကျိတ်မှ lymph node များကို ပထမဦးဆုံး လက်ခံရရှိသည့် lymph node များကို ဖယ်ရှားခြင်းရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ခွဲစိတ်ဆရာဝန်မှ ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ပါတယ်။
အဆိုပါ lymph node များမှာ ကင်ဆာမတွေ့ရှိပါက ကျန်ရှိတဲ့ lymph node များမှာ ကင်ဆာတွေ့ရှိနိုင်ခြေမှာ သေးငယ်ပြီး အခြား node များကို ဖယ်ရှားရန်မလိုအပ်ပါ။
✅ရင်သားနှစ်ဖက်ကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း
မျိုးရိုးဗီဇ ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် ခိုင်မာသော မိသားစုရာဇဝင်ကြောင့် အခြားရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်တိုးလာပါက အချို့ အမျိုးသမီးများမှာ အခြား (ကျန်းမာသော) ရင်သားကို ဖယ်ရှားခြင်း (contralateral prophylactic mastectomy) ကို ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်
Credit
မူရင်းရေးသားသူ