19/06/2026
MUBS (IAS) 23 – Borc Məsrəfləri: Nə vaxt xərc, nə vaxt aktiv kimi təsnifləşdirilir?
Müəssisələr fəaliyyətlərini maliyyələşdirmək, yeni layihələr həyata keçirmək və uzunmüddətli aktivlər əldə etmək məqsədilə tez-tez bank kreditləri və digər borc vəsaitlərindən istifadə edirlər. Bu borclar üzrə yaranan faiz və digər maliyyə xərclərinin uçotu isə MUBS (IAS) 23 "Borc Məsrəfləri" standartı ilə tənzimlənir.
Standartın əsas prinsipi olduqca sadədir: əgər borc məsrəfləri uzun müddət tələb edən bir aktivin əldə edilməsi, tikilməsi və ya istehsalı ilə birbaşa əlaqəlidirsə, həmin məsrəflər dövrün xərci kimi deyil, aktivin ilkin dəyərinin tərkib hissəsi kimi tanınır. Bu proses kapitallaşdırma adlanır.
Uyğun aktiv nədir?
Uyğun aktiv dedikdə istifadəyə və ya satışa hazır vəziyyətə gətirilməsi üçün əhəmiyyətli vaxt tələb olunan aktivlər nəzərdə tutulur. Məsələn:
• Tikilməkdə olan inzibati və istehsalat binaları
• Zavod və fabriklər
• İnfrastruktur layihələri
• Uzun müddətdə yaradılan qeyri-maddi aktivlər
Belə aktivlərin yaradılması üçün cəlb olunan borclar üzrə yaranan faiz xərcləri müəyyən şərtlər daxilində aktivin dəyərinə əlavə olunur.
Borc məsrəflərinə nələr daxildir?
Borc məsrəfləri aşağıdakılardan ibarət ola bilər:
• Kredit və borclar üzrə faizlər
• Lizinq öhdəlikləri üzrə maliyyə xərcləri
• Borclanma ilə bağlı komissiya və digər maliyyə xərcləri
• Müəyyən hallarda xarici valyuta borcları üzrə məzənnə fərqləri
Sadə nümunə
Təsəvvür edək ki, müəssisə yeni inzibati bina tikmək üçün bankdan 1.000.000 manat kredit götürmüşdür. Tikinti işləri 2 il davam edir və bu müddət ərzində 120.000 manat faiz xərci yaranır.
Əgər kredit birbaşa həmin binanın tikintisi məqsədilə cəlb olunmuşdursa, 120.000 manat faiz xərci mənfəət və zərər hesabatında xərc kimi tanınmır. Əksinə, binanın ilkin dəyərinə əlavə olunur və gələcək dövrlərdə amortizasiya vasitəsilə xərcə silinir.
Beləliklə, aktivin faktiki maya dəyəri maliyyə hesabatlarında daha düzgün əks etdirilmiş olur.
Kredit vəsaiti müvəqqəti investisiya olunarsa nə baş verir?
Praktikada bəzən kredit vəsaiti əldə edildikdən dərhal sonra istifadə olunmur. Tikinti və ya istehsal işlərinin mərhələli aparılması səbəbindən vəsaitin bir hissəsi müəyyən müddət boş qala bilər.
Bu halda müəssisə həmin vəsaiti qısamüddətli depozitə və ya digər investisiya alətlərinə yönəndirə bilər.
MUBS (IAS) 23 standartına əsasən, belə investisiyalardan əldə edilən gəlirlər kapitallaşdırılan borc məsrəflərindən çıxılmalıdır. Yəni aktivin dəyərinə yalnız xalis borclanma xərci daxil edilir.
Nümunə
Fərz edək ki, müəssisə bina tikintisi üçün 1.000.000 manat kredit almışdır. İl ərzində kredit üzrə 120.000 manat faiz xərci yaranmışdır.
Lakin tikinti işləri tam sürətlə başlamadığından vəsaitin bir hissəsi müvəqqəti olaraq bank depozitində yerləşdirilmiş və bundan 20.000 manat faiz gəliri əldə edilmişdir.
Bu halda kapitallaşdırılacaq məbləğ aşağıdakı kimi hesablanacaq:
120.000 manat – 20.000 manat = 100.000 manat
Nəticədə aktivin dəyərinə 120.000 manat deyil, yalnız 100.000 manat əlavə ediləcəkdir.
Bu yanaşmanın məqsədi müəssisənin faktiki daşıdığı maliyyələşdirmə xərcinin aktivin dəyərinə daxil edilməsini təmin etməkdir.
Nəticə
MUBS (IAS) 23 standartının əsas məqsədi uzunmüddətli aktivlərin dəyərinin düzgün formalaşdırılmasını təmin etməkdir. Standart müəssisələrə borc məsrəflərinin düzgün uçotunu aparmağa, maliyyə hesabatlarında daha şəffaf məlumat təqdim etməyə və aktivlərin real maya dəyərini müəyyən etməyə imkan verir.
Qısaca desək, uyğun aktivlə birbaşa əlaqəli borc məsrəfləri kapitallaşdırılır, digər borc məsrəfləri isə yarandığı dövrdə xərc kimi tanınır. Eyni zamanda, xüsusi məqsədli borclardan müvəqqəti investisiya nəticəsində əldə olunan gəlirlər kapitallaşdırılan borc məsrəflərindən çıxılmalı və yalnız xalis borclanma xərci aktivin dəyərinə daxil edilməlidir.
