04/06/2015
Son illər ölkədə hüquqi şəxslərin sayı sürətlə artıb. Dövlət Statistika Komitəsindən verilən məlumata görə, ötən il qeydiyyatdan keçən 5417 hüquqi şəxsin 154-ü dövlət mülkiyyətinə, 4653-ü xüsusi mülkiyyətə aid olub. Hüquqi şəxslərdən 483-ü tam xarici investisiyalı, 124-ü birgə müəssisələrə, 3-ü isə bələdiyyə mülkiyyətinə aiddir. Yeni yaradılan hər beş müəssisədən üçü Bakıda, 12,7 faizi Aran, 7,2 faizi Abşeron və 5,7 faizi Gəncə-Qazax iqtisadi rayonlarında, qalanları isə digər bölgələrdə qeydiyyatdan keçib.
Maraqlıdır, görəsən, Azərbaycanda firma, şirkət yaratmaq istəyən hüquqi və ya fiziki şəxslər hansı hüquqi prosedurları şəyata keçirməlidirlər? Bunun üçün tələb olunan sənədlər nədər ibarətdir? Aidiyyəti qurumlar kommersiya təşkilatı yaratmaq istəyən hüquqi və ya fiziki şəxsləri qeydiyyata almaqdan imtina edə bilər?
Məsələ ilə bağlı fikirlərini bölüşən İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin eksperti Samir Əliyev deyib ki, bu gün Azərbaycanda hüquqi şəxs statusu əldə etmək üçün 2 quruma müraciət etmək lazımdır.
Qeydiyyat sistemi elektronlaşdırılıb
Onun sözlərinə görə, qeyri-kommersiya təşkilatı, yəni QHT yaratmaq niyyətində olanlar Ədliyyə, kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyənlər isə Vergilər Nazirliyinə müraciət etməlidirlər: «Bu gün kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən istənilən hüquqi şəxs 3 gün müddətində qeydiyyata alına bilir. Bundan sonrakı digər addımlar, tutaq ki, bank hesabının açılması və s. məsələlər ümumilikdə təqribən 5-6 gün çəkir. Onu da deyim ki, hazırda Vergilər Nazirliyi tərəfindən qeydiyyat sistemi elektronlaşdırılıb. Yəni, istənilən şəxs elektron qaydada öz müəssisəsini, firmasını qeydiyyatdan keçirə bilər. Tutaq ki, həm fiziki, həm də hüquqi şəxs kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyirsə, bununla bağlı elektron qaydada Vergilər Nazirliyinə müraciət etmək imkanına malikdir».
Ekspert habelə vurğulayıb ki, əgər kommersiya təşkilatı yaratmaq istəyən hüquqi və ya fiziki şəxslərin sənədləri qaydasında olmazsa, həmin sənədlərin nöqsanlı olması əsaslandırılmaq şərtilə avtomatik şəkildə geri qaytarılır. O, həmçinin bildirib ki, əgər qeydiyyat üçün müraciət edən şəxsin yaradacağı təşkilat qanunla qadağan olunmuş fəaliyyət növü ilə məşğul olmağı nəzərdə tutarsa, aidiyyəti qurum həmin təşkilatı qeydiyyatda almaqdan imtina edə bilər.
Sənədlərdə hansısa problem olarsa…
Məsələyə münasibət açıqlayan hüquqşünas Namizəd Səfərov da bildirib ki, hazırda Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən hüquqi və fiziki şəxslərin qeydiyyat prosedurları asanlaşdırılıb. Onun sözlərinə görə, bununla bağlı Vergilər Nazirliyinin müvafiq strukturları müraciət edən şəxsləri ətraflı şəkildə məlumatlandırırlar: «Əvvəlcə qeyd edim ki, firma və ya şirkəti həm tək, həm də digər təsisçilərlə bərabər yaratmaq olar. Bunun üçün yaradılacaq firmanın nizamnaməsi, təsisçilərin yığıncağının protokolu, hüquqi ünvanını Vergilər Nazirliyinin «vahid pəncərə» sisteminə təqdim etmək lazımdır. Qeydiyyat prosedurları maksimum 10-15 gün ərzində yekunlaşır. Amma sənədlərdə hansısa problem olarsa, bu müddət uzana bilər. Tutaq ki, bu yaxınlarda mənə firma açmaq üçün bir yaxınlaşmışdı. Lakin onun sənədlərində müəyyən çatışmazlıq olduğundan qeydiyyata almadılar. Çatışmazlıq isə ondan ibarət idi ki, müraciət edən şəxsin açacağı firmanın hüquqi ünvanı yox idi. Təbii ki, bu kimi nöqsanlar ortaya çıxanda Vergilər Nazirliyinin əməkdaşları müraciət edən şəxsi məsələ ilə bağlı məlumatlandıraraq nöqsanların aradan qaldırılmasını tövsiyyə edirlər. Sözsüz ki, bunun üçün şəxsi mülkiyyətdə olan birinin qeydiyyat vəsiqəsi və onun razılığı olan sənəd təqdim olunmalıdır. Yəni, obyekt kimin mülkiyyətindədirsə, həmin şəxs yeni firmanın hüquqi ünvanının onun mülkündə yerləşməsinə etiraz etmədiyi barədə rəsmi razılıq sənədi imzalamalı və bu sənəd aidiyyəti üzrə təqdim olunmalıdır. Yaxud da indi şəhərin mərkəzində çoxlu hündürmərtəbəli binalar tikilərək birinci mərtəbələri icarəyə verilir. Firma açmaq istəyən şəxs həmin ofisin icarədarları ilə müqavilə bağlayaraq icarəyə götürdüyü obyektin yerləşdiyi məkanı hüquqi ünvan kimi göstərə bilər».
Elektron dövlət qeydiyyatı adi və ya sürətli qaydada həyata keçirilir
Vergilər Nazirliyinin «195» nömrəli Məlumat Mərkəzindən isə suallarımıza cavab olaraq bildiriblər ki, ölkə prezidentinin müvafiq fərmanına uyğun olaraq 1 yanvar 2008-ci il tarixdən Azərbaycan Respublikasında sahibkarlıq fəaliyyəti subyektlərinin (kommersiya hüquqi şəxslərin, xarici kommersiya hüquqi şəxslərin filial və nümayəndəliklərinin) dövlət qeydiyyatı vahid qeydiyyat orqanı prinsipi ilə 3 gün müddətində Vergilər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir.
Məlumat Mərkəzindən habelə deyilib ki, yerli investisiyalı kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatına alınması üçün qeydiyyatı aparan müvafiq vergi orqanına forması və doldurulma qaydası Vergilər Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilən “Kommersiya hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatı haqqında ərizə”si ilə müraciət edilməlidir. Ərizə təsisçi (bir neçə təsisçi olduqda isə, bütün təsisçilər) və ya onun (onların) müvafiq qaydada vəkil etdiyi şəxs tərəfindən imzalanır və notariat qaydasında təsdiqlənir. Ərizəyə eyni zamanda, hüquqi şəxs statusu almaq istəyən qurumun təsisçisi (təsisçiləri) və ya onun (onların) səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən təsdiq edilmiş nizamnaməsi 2 nüsxədə, hüquqi şəxs statusu almaq istəyən qurumun yaradılması və nizamnaməsinin təsdiq edilməsi haqqında təsisçi (təsisçilər) tərəfindən imzalanmış qərar,“kommersiya hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatı haqqında ərizə”nin təsisçilər barədə əlavəsi, qurumun təsisçiləri həm hüquqi şəxs, həm də fiziki şəxs olduqda ayrı-ayrılıqda hər iki əlavə forması doldurulur. Bundan başqa təsisçi fiziki şəxsin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surəti ərizəyə əlavə olunur. Əgər dövlət qeydiyyatı ərizəsi vergi orqanına təqdim edilən tarixə cəmiyyətin müşahidə şurası seçilmişdirsə onun üzvləri barədə məlumatlar “kommersiya hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatı haqqında ərizə”sinin müvafiq əlavəsi ilə təqdim olunur. Müşahidə şurası üzvlərinin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surətləri də ərizəyə əlavə edilir.
Məlumat Mərkəzindən təqdim olunan sənədlər sırasında təsisçilər tərəfindən icraedici səlahiyyətlərə malik olan qanuni təmsilçinin və ya rəhbərin təyin edilməsi barədə qərarın surətinin, habelə qanuni təmsilçinin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surətinin olmasını vacib sayıblar.
Bundan başqa kommersiya təşkilatı qeydiyyatdan keçirmək istəyən şəxs qurumun hüquqi ünvanını, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət və ya səhmdar cəmiyyəti yaradıldıqda nizamnamə kapitalının ödənilməsini, dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənədləri, hüquqi şəxs statusu almaq istəyən qurum xüsusi vergi rejimi ilə fəaliyyət göstərəcəksə, bu barədə məlumat “kommersiya hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatı haqqında ərizə”sinin müvafiq əlavəsi ilə təqdim olunmalıdır.
Ərizə təsisçinin və ya təsisçilərin müvafiq qaydada vəkil etdiyi şəxs tərəfindən imzalandıqda vəkalətnamə ərizə ilə birlikdə təqdim olunmalıdır.
Məlumat Mərkəzindən o da bildirilib ki, qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayan digər sənədlərin tələb edilməsinə yol verilmir. Bundan başqa Mərkəzdən deyilib ki, yerli investisiyalı məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərin elektron dövlət qeydiyyatı adi (yəni 3 gündən gec olmayaraq) və ya sürətli qaydada həyata keçirilir. Həmin cəmiyyətin elektron dövlət qeydiyyatının həyata keçirilməsi üçün Vergilər Nazirliyinin “İnternet vergi idarəsi”ndə yerləşdirilmiş elektron ərizə forması doldurularaq gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiq edilməlidir. Digər tərəfdən«Dövlət rüsumu haqqında» qanunun 20-ci maddəsinə əsasən,qeydiyyat zamanı dövlət büdcəsinə müəyyən məbləğdə dövlət rüsumu ödənilməlidir. Bunun üçün banklar, birjalar, sığortaçılar, sığorta birlik və brokerləri, xarici hüquqi şəxslərin nümayəndəlikləri və filialları - 220 manat, kənd təsərrüfatı sahəsində fəaliyyəti həyata keçirən hüquqi şəxslər - 3 manat, digər hüquqi şəxslər - 11 manat, hüquqi şəxslərin yenidən qeydiyyatı üçün isə müvafiq rusumların 50 faizi dəyərində ödəniş edilməlidir.
Bu yazı Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi əsasında hazırlanıb.
