12/04/2025
Thế giới sẽ ra sao nếu không có thỏa thuận tích cực nào sau 90 ngày " tạm hoãn" áp thuế của Donald Trump ?
Sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành chính sách thuế đối ứng lên các quốc gia, thị trường tài chính thế giới đã có những phiên chao đảo điên rồ. Dù đã thông báo tạm hoãn áp thuế 90 ngày cho 75 quốc gia thiện chí, trong đó có Việt Nam.
Nhưng nếu không có bất cứ thỏa thuận tích cực nào trong thời gian tạm hoãn này, thế giới chúng ta sẽ bước vào một thời kỳ tái định hình sâu rộng và đầy biến động. Lấy ví dụ với Việt Nam, nếu không có một thỏa thuận song phương tích cực, đất nước sẽ đứng trước vô vàn thách thức. Đơn cử như việc cân bằng tỷ giá, việc tăng thuế đối ứng của Mỹ có thể làm nguồn cung USD bị thiếu, từ đó đẩy giá USD lên ở mức cao hơn và làm mất cân bằng tỷ giá. Để đối phó với tình huống này, giảm dự trữ ngoại hối là một phương án. Tuy nhiên, khi chính phủ thực hiện giảm dự trữ ngoại hối bằng cách bán USD ra thị trường để cân bằng tỷ giá thì tiền rất có thể Việt Nam Đồng sẽ giảm, từ đó lãi suất huy động, cho vay từ các ngân hàng cũng sẽ tăng lên. Các doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi chi phí vốn cao, lúc này thị trường chứng khoán sẽ bị ảnh hưởng khi dòng vốn sẽ bị rút ra để bù đắp và phục vụ cho các mục đích khác.
Liên quan đến chính sách thuế hiện tại của Mỹ, nhiều nhà nghiên cứu kinh tế đã chỉ ra điểm tương đồng đáng lo ngại giữa hiện tại và cuộc khủng hoảng thương mại toàn cầu đầu thập niên 1930. Khi đó, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Smoot-Hawley, nâng thuế nhập khẩu lên mức cao kỷ lục với mục tiêu bảo vệ nền sản xuất nội địa. Hệ quả của cuộc chiến thuế quan không chỉ là sự sụp đổ của thương mại toàn cầu, mà còn là một chuỗi phản ứng trả đũa lẫn nhau giữa các nền kinh tế lớn, góp phần đẩy thế giới vào cuộc đại suy thoái.
Nếu chiến tranh thương mại toàn cầu diễn ra, rất có khả năng thế giới sẽ bước vào 1 trong 2 kịch bản sau:
1. Kịch bản thứ nhất: Thế giới phân cực thành các khối kinh tế
Trong những năm gần đây, thay vì tối ưu hoá chi phí bằng mô hình chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều quốc gia đã bắt đầu dịch chuyển sang xu hướng “Friend-Shoring”, nghĩa là chỉ hợp tác thương mại với các quốc gia đồng minh hoặc có cùng hệ giá trị. Mỹ - châu Âu, Nhật Bản - Đài Loan, hay các hiệp định thương mại mang tính khu vực như RCEP, CPTPP… đều là biểu hiện rõ nét của sự tái cấu trúc này.
2. Kịch bản thứ hai: Quay về mô hình tự cung tự cấp và chi tiêu công
Kịch bản còn lại và mang tính cực đoan hơn là thế giới bước vào giai đoạn tự cung tự cấp, nơi mỗi quốc gia đóng cửa nền kinh tế, tái thiết sản xuất nội địa và sử dụng chi tiêu công làm công cụ thúc đẩy tăng trưởng. Ấn Độ đẩy mạnh chiến dịch “Make in India”. Trung Quốc nhấn mạnh mục tiêu "Tự lực về công nghệ". Các nước EU tăng đầu tư vào pin, chất bán dẫn và năng lượng tái tạo trong nước. Tuy nhiên, theo Mariana Mazzucato, Giáo sư tại Đại học College London: “Chi tiêu công là cần thiết, nhưng nếu không đi kèm cải cách cấu trúc, sẽ chỉ làm phình to nợ công mà không mang lại năng suất thực sự.” (Theo Project Syndicate, 2023). Báo cáo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng cho thấy, tại các nền kinh tế mới nổi, xu hướng bảo hộ kết hợp với chi tiêu công tăng mạnh đang khiến nợ công bình quân tăng 15% chỉ trong vòng 3 năm. (Theo IMF Fiscal Monitor, 2024)
Và dù theo hướng nào, cả hai kịch bản đều hàm chứa một điểm chung là nếu cuộc chiến thuế quan kéo dài khiến thương mại toàn cầu sẽ trở nên kém hiệu quả hơn, tăng trưởng chậm lại và bất bình đẳng có thể gia tăng. Lợi thế chỉ có thể thuộc về các quốc gia có khả năng tự lực tự cường, biết cân bằng lợi ích, biết nhượng bộ và khéo léo trong công cuộc đàm phán. Điều này, Việt Nam có thể được cho rằng có đủ các yếu tố, và chúng ta cùng hi vọng về một Việt Nam đầy mạnh mẽ, khôn khéo và vẫn đạt được các mục tiêu kinh tế quốc gia trong bối cảnh căng thẳng thương mại hiện tại.
Thân ái!
