29/06/2026
(Tác giả: Nam Nguyễn)
FPT và CÁC VỊ THÁNH TÔNG ĐỒ CỦA FPT – hay “GÓC THÀNH NAM, LỀU MỘT GIAN…”
(Dành cho người đọc chậm)
Là người theo dõi FPT đủ lâu để có thể đưa ra những nhận định (chủ quan thôi, tất nhiên rồi) về tập đoàn này, tôi xin đánh giá FPT cái “được” nhất cho cộng đồng không phải là doanh số bao nhiêu hay tạo được mấy chục mấy trăm ngìn việc làm trong và ngoài nước. Cái đáng quý nhất mà FPT đem lại là sự tự tin cho giới trẻ, rằng nếu cứ học hành chăm chỉ và tập trung, ít nhất là cái món “lập trình” thì cũng có thể có tương lai ít nhất là ổn định, có thể làm ra tiền nuôi sống được bản thân và gia đình. Điều đó nghe bây giờ thì có vẻ không mấy ý nghĩa, nhưng thực ra đó là trăn trở của rất nhiều học sinh sinh viên - và phụ huynh của chúng nữa, mấy chục năm trước – “học để làm gì?”. Đó đã từng là trăn trở của chính mười mấy “khai quốc công thần” của FPT, rằng là học giỏi thì không khó nhưng sao mà kiếm sống lại chật vật, tàn khốc thế? Và từ thời những năm đói khổ, muốn sống tốt thì phải làm…mậu dịch viên, phải có chân…lái xe, phải…đi tàu viễn dương, rồi đến lúc những ngành nghề “dễ sống” khác xuất hiện như dầu khí, ngân hàng, như…bưu điện, sau này thì có bác sĩ, phi công, tiếp viên hàng không, rồi nghề…công an (cứ xem đầu vào khó là biết ngành hot thôi). Thì từ khi FPT bắt đầu vững chãi, lứa trẻ có thể yên tâm rằng nếu chúng nó học IT tốt, thì sẽ có một bến đỗ có tên là FPT để chúng có môi trường làm việc khá là văn minh và đãi ngộ khá tốt. Khá lâu sau những Viettel, rồi các tập đoàn tư nhân của anh em Đông Âu cũ về nước mới trở thành các lựa chọn tương tự để cho giới trẻ thêm yên tâm mà thôi.
Cái “được” ấy của FPT nó bắt nguồn từ ban đầu của FPT: đây là sự tập trung của nhiều cá nhân có thành tích học tập rất giỏi, nhất là toán. Đa số học chuyên từ bé, thành tích học rất cao từ phổ thông tới đại học, phó tiến sỹ, tiến sỹ…nòng cốt là từ khoa Toán của Lomonosov. (Liên Xô cũ và Nga) và sau này về Viện Cơ. Tất nhiên có cả những nhân vật học hành xuất sắc ở Tiệp, ở Ba Lan, Hung…Rồi những lứa tiếp sau nữa, các học sinh chuyên được giải quốc tế, giải trong nước cứ gọi là “chém không hết”. Có thể nhìn nó như một thí nghiệm xã hội học: nếu thật nhiều người học giỏi tập trung lại để cùng nhau làm ăn, thì có “nuôi nhau” được không đã, rồi mới xem có giàu lên được không. Tự nhiên viết tới đây lại nhớ tới “thí nghiệm” của anh Tiến Long năm nào, anh chủ định dạy võ cho một lớp toàn “võ biền” và một lớp trí thức “trói gà không chặt”, để xem về lâu về dài thì bên nào giỏi vỡ hơn bên nào . Tiếc rằng sau đó anh cũng bị tạm giam một thời gian, thế là thí nghiệm của anh còn đang bỏ ngỏ…Với FPT và hơn bốn chục năm rồi thì ta có thể thấy rằng họ đã làm được cả hai, là “tồn tại được” và “giàu được”. Rất nhiều người, nhất là sau hàng chục năm rồi, dễ bề “cả vú lấp miệng em” rằng họ làm được như thế vì có “quan hệ đặc biệt”. Xin thưa, ai làm ăn chả có quan hệ, ở cái thời 8X, 9X ấy “quan hệ” như họ có và hơn thế nhiều có mà đầy (!). Kể cả về sau này thì cái sự “quan hệ” của FPT cũng chả qua được Hậu “vịt” với Nhàn “viện sĩ”, chứ còn bao nhiêu anh tài, chị đại khác nữa chứ…Vậy có nghĩa là họ làm ăn “cũng được của nó đấy”, chưa kể “cô thương” (chứ “cô” mà không thương thì …à mà thôi). Và cũng chính từ cái “được” ấy sẽ suy ra cái “không được” của FPT, thế mới tài, (tôi phục tôi quá cơ hehe…)
Dần dần lớp trẻ của FPT sẽ chỉ còn nhớ tới lứa đàn anh, đàn chị như những huyền thoại, có lúc thấy đầu mà chả thấy đuôi, có lúc chỉ còn là những câu truyện thực thực hư hư từ năm này truyền qua năm khác, hay các kỷ yếu cũng chỉ nói lên được phần nào. Có thể chúng sẽ nhớ được anh Lê Vũ Kỳ (R.I.P) - anh từng giúp anh Bình dẫn dắt FPT nhiều thời gian đầu, rồi quay sang hẳn với ACB và Kiên “bạc”, một ngừời rất giỏi toán và yêu toán. Có lẽ chúng được truyền lại một phần tự tin nào đấy đến từ anh Lê Quang Tiến, một người qua hành động và những câu chuyện đời tếu táo cho chúng thấy người đầu óc giỏi có thể làm đủ thứ, từ đánh hàng, làm điều hoà điện lạnh, xin đất , làm tài chính…Phía nam bọn trẻ sẽ ấn tượng hơn với đại ca Hoàng Minh Châu, với những phát kiến tầm triết gia nhưng cũng rất dễ hiểu với lũ “con buôn”. Không thể bỏ qua dị nhân Nguyễn Trung Hà với những phát ngôn “xóc óc” về mọi chủ đề, thế nhưng lại rất tài ba trong đầu tư tài chính. Tất nhiên không thể bỏ qua công trạng điều hành như của anh Bùi Quang Ngọc, hay những năm máu lửa cầm cờ của Trương Đình Anh, tuy vậy lớp trẻ có lẽ sẽ chỉ nhớ được “hai mong ước” nhỏ bé của Trương Đình Anh mà Anh mới làm được một – tuổi trẻ có lẽ dễ tiếp nhận được những gì mà các “lãnh đạo”phải to giọng nói ra cơ! Và những năm cuối này không thể nào không thấy ảnh hưởng lớn dần của Hoàng Nam Tiến (R.I.P. em) với lớp trẻ FPT (và có lẽ cả ngoài FPT) nữa. “Nói” trở thành cái “võ” của FPT rồi, FPT ít nhất phải nói hay trong nội bộ, còn ra ngoài vẫn nói hay được càng…hay! Ai mà vừa làm được vừa nói hay càng được giới trẻ khoái! Anh Lê Trường Tùng nói về giáo dục cũng hay lắm chứ! Danh sách làm được, nói được ở FPT có thể kéo dài gấp 3, 4 lần thế này nữa…Về chuyện “nói” có hai nhân vật lãnh đạo FPT mà tôi dần dần mới hiểu ra vai trò (hay sứ mệnh) của họ. Anh Đỗ Cao Bảo bị MXH phong cho là “trùm bò đỏ”, thực ra là oan anh quá. Tôi không nghĩ là có ai hay tổ chức nào “cử” anh phải “nói” (đúng hơn là trình bày trên FB) quan điểm của mình, nhưng quả là đọc các status của bác ấy thấy mọi sự lạc quan, đất nước phát triển tốt đẹp, mọi sự an yên gì đâu…Tôi đọc khá kỹ các bài của anh Bảo, thì thường là những gì anh điều nghiên sẵn rồi, kỹ càng rồi mới viết ra (và có lẽ những cái không tốt thì anh ấy chả tội gì viết ra) – đâu có sao, lựa chọn cá nhân mà! Một nhân vật nữa là Bình “chủ tịch” – anh Trương Gia Bình thường ít viết (người khôn viết lách làm gì…), mà nói. Anh có thể nói rất hùng hồn, có thể nói cà lăm chuyện đâu đâu đến bọn sinh viên mới ra trường cũng cười vỡ bụng, anh có thể nói từ Davos đến Đồ Sơn, những khẩu hiệu của anh cũng giật cục thay đổi qua các thời kỳ, chóng mặt. Tôi cũng từng giống nhiều người, cứ thấy anh chuẩn bị phát biểu là cười cợt, nghĩ rằng đó lại sắp có thêm dăm ba điều sáo rỗng hay lên gân…Dần dà tôi mới hiểu ra, đấy cũng là đỉnh cao của “nói” đấy! Và với vai trò chủ tịch FPT thì cách nói ấy là có lợi nhất, an toàn nhất, thích hợp nhất…Tài đến thế là cùng! Và đấy là vai trò “đầu tầu” của bác Bình, “nói giỏi” chứ chả cần “nói hay”!
Và bây giờ là cái “không được” (hay gọi là“đuội”) của FPT nhé: từng ấy người giỏi, rất giỏi tập trung lại rồi làm được như thế vẫn là quá ít! Những cổ đông lớn đời đầu không có đất thể hiện được hết khả năng của mình đã đành, nhiều người vẫn ở lại chỉ vì cũng đến tuổi “lười” rồi. Nhưng họ vẫn là những cá nhân sáng tạo, họ vẫn phải làm nhiều việc khác nữa để thoả mãn cái “tôi” sáng tạo của mình. Nhưng hội trẻ hơn thì sau một số năm, đủ loong đủ cánh mạnh mẽ dời bỏ FPT mà đi “ra biển lớn”, họ cũng là những U60, U50, U40 cũng rất thông minh, với hành trang là những gì đã học được ở FPT (và thấy được trong cơ chế FPT bị bỏ lỡ thời cơ). Hàng trăm công ty, thường cũng làm tin học, trong và ngoài nước, do những “cựu FPTers” lập ra và có thể nói rằng họ đều thành công cả đấy, có thể chưa có những tập đoàn xuyên quốc gia lớn với tầm cỡ như FPT thôi, nhưng có thể chỉ là vấn đề thời gian! Các bạn trẻ này thường đều cười đùa khi nhớ về những năm tháng FPT, cười Bình “chủ tịch” nhưng văn hoá FPT nó là thế, nó cũng thấm vào giới trẻ ấy rồi, có thể cười cợt cả anh Bình, cả CEO, cả các lão làng…Nhưng trong cái “giới” ấy có hai người của FPT có ảnh hưởng lớn nhất, đó là Trung Hà và Thành Nam. Trung Hà sớm thấy cái “áo” FPT sẽ vướng cho nhiều dự án “khác bọt” của giới trẻ, nên anh ủng hộ họ ra ngoài tự làm, hơn thế nữa, nếu thấy cái gì hấp dẫn anh sẽ đầu tư mạo hiểm cùng! Thành Nam thì không nhìn sự việc dưới góc độ nhà đầu tư, mà bất kể doanh nghiệp trẻ nào, dù có từ FPT ra hay không, muốn vươn lên hay muốn phát triển theo hướng mới anh đều hết lòng ủng hộ, ít nhất về mặt tinh thần. Anh rất phục giới trẻ, tự coi mình là “già” rồi và coi rằng muốn đất nước thay đổi về kinh tế chỉ có dựa vào giới trẻ mà thôi! Đối với hàng trăm doanh nghiệp “có liên quan liên đới đến FPT” kiểu này thì đôi bạn Trung Hà, Thành Nam là người có tầm ảnh hưởng rất lớn, chứ không phải anh Bình hay các vị thánh tông đồ khác của “giáo chủ”. Bất kể tuổi tác, học có thể trẻ hơn hai “lão đại” này 5 tuổi, 15 tuổi hay 45 tuổi, giới trẻ luôn biết họ sẽ được “người lớn” mở lòng và nghe câu chuyện của họ, hơn thế nữa họ mới chính là nhân vật chính của bài chơi ấy…Nam “già” từng giới thiệu cho tôi làm quen hàng chục “tài năng trẻ” – những thanh niên ưu tú đi ra từ FPT để tự lập nghiệp và thành công rực rỡ - tôi vẫn “để dành” chứ viết về các em ấy có mà đến Tết tây chả hết chuyện – với họ Thành Nam vừa là người thẩm định, tư vấn vừa lại là người cổ vũ tinh thần bền bỉ qua năm tháng! Về điều này không ai từng ở FPT làm được nhiều như anh đâu…
Như rất nhiều FPTers khác, Thành Nam khoa “nói” cũng rất ác liệt đấy. Cứ chỗ nào có từ 2 tay FPT tụ tập trở lên, chỗ đó sẽ là nơi đấu khẩu. Chủ đề nào cũng được, mày chọn góc nhìn đi tao sẽ lấy góc kia, cãi nhau chí tử, mà phải cãi “hay” cơ chứ “cùn” là không được. “Tôi chả có năng khiếu buôn bán đếch gì từ bé đến giờ” – anh luôn công nhận như vậy, ngược lại với ông đàn em Hoàng Nam Tiến! Thế nên anh luôn tìm những việc không phải kinh doanh “mua đầu phố, bán cuối phố”. Dạy đại học online, nuôi bò, làm phim, truyền hình, bảo tàng tin học, hội Ái Việt (khuyến khích các tài năng trẻ Việt kiều về nước), Endevour (phi lợi nhuận ủng hộ khởi nghiệp).... Buổi sáng thường trước 8h là “triệu phú xe ôm” ấy khoác ba lô chân đi dép lốp ra phố đặt Grabbkie bắt đầu một ngày làm việc kín lịch. Nhưng từ khi anh thấy môn “Bác Hồ học” có nhu cầu thực sự - Bác chính là thần tượng suốt đời của Thành Nam – thì có lẽ anh đã “thiên vị” cho chủ đề này nhiều hơn rồi. Hồi mới về nước chỉ có đi dạy toán, tin học là cứu cánh cho anh, từ cái thời vẫn đăm đắm với câu hỏi “học giỏi thì dễ, chứ làm gì để sống bây giờ?” – nay “dạy” trở thành niềm vui, thành thương hiệu của anh rồi – dạy về Bác cho thế hệ trẻ học theo, không những thế còn áp dụng trong đời nữa. Anh lên lớp, anh lên TV, anh dùng MXH, anh trả lời phỏng vấn, và…anh viết sách! Đại hoạ từ đây mà đến…
Cách đây 30 năm cũng đã có “đại hoạ” đến với Nguyễn Thành Nam rồi, khi đó anh còn đang phụ trách VNExpress – gì chứ đã làm báo điện tử thì thông tin phải nhanh! Có tin từ một đại ca rất uy tín, rằng một ngài lãnh đạo đất nước vừa mắc bạo bệnh mà từ trần. Đêm rồi, không cách nào kiểm chứng nữa, nhưng đại ca nói có bao giờ sai…thế là tin ra! Nhưng hôm sau hoá ra tin fake, bởi đại ca ấy nghe lại của một đại ca còn uy tín hơn nữa, nên chắc như đinh đóng cột là phải, hoá ra đâu có đúng. Đã hạ tin xuống rồi (và thời đó người đọc báo điện tử còn ít hơn báo giấy), nhưng dàn lãnh đạo của FPT cũng bị một phen xấc bấc xang bang. Nhưng lần này đại hoạ chỉ liên quan tới anh thôi – sách của anh bị thu hồi, còn anh thì chúng tôi gọi ra bia Mộc làm mấy vại giải khuây mà tò te tí (bia Mộc vỉa hè vốn là chỗ gần nhà anh, chuyên tụ bạ “quần hùng” trẻ giới khởi nghiệp và IT chém gió do anh đầu têu, cũng nhiều startup đã được mổ xẻ ở đây…). Điềm xấu lắm. Lãnh tụ kính yêu cả đời của anh thì anh bị coi là kẻ “lật sử”, nói xấu Bác, cộng đồng mạng sục sôi đòi “xin tí huyết” (toàn người đã đọc đâu, triệu người gào thét mà có mấy ngàn cuốn sách, thu hồi rồi thì đọc kiểu gì?). Anh thì chưa có một cơ hội mảy may đề trình bày chính kiến…
Có những vở kịch có những câu thoại ám ảnh hàng chục năm không thể quên. Như “Hết ngày dài lại đêm thâu, chúng tôi vẫn còn đi trên đất Phi châu” trong vở “Hòn đảo thần Vệ Nữ”. Hay câu “Góc Thành Nam lều một gian, no nước uống thiếu cơm ăn” (Thủ vĩ ngâm) trong vở “Lệ Chi viên”. Hôm nay tự nhiên tôi cứ nhớ tới câu thoại ấy, sao nó lại có tên ông bạn vào đây, rồi nghĩ tới hình ảnh ông bạn, được “no nước uống” có khi cũng là còn sướng, mấy ông bạn khác (cũng vì viết lách) đến nước còn chả có kia kìa…Để pháp luật nghiêm minh sẽ chỉ ra anh có sai phạm không, mức độ thế nào, tôi và các bạn bình luận ở đây chả giải quyết gì nhiều. “Tình ngay” thì chúng tôi rất hiểu lòng kính yêu của anh đối với Bác vô bờ, còn “lý” có sai không thì hãy để các cơ quan trả lời. Có lẽ bây giờ anh có thể quên hết cái “toán cơ” đi, nó đâu có giúp được gì lúc này đâu, mà chính những hiểu biết của bộ môn “học về Bác Hồ” sẽ giúp anh vượt qua gian khó. Rồi lại vỉa hè, bia Mộc với anh em thôi. “Góc Thành Nam, lều một gian…”
