15/03/2012
Факторингийн хөгжлийн түүх
Факторинг гэсэн үг нь “facre” гэсэн латин үгнээс гаралтай бөгөөд хийх, гүйцэтгэх гэсэн утгатай болно. Факторинг нь худалдааны зээлийн эртний нэг хувилбар. Судлаачдын тодорхойлж байгаагаар факторингийн үйлчилгээний зарим нэг шинж тэмдгийг эртний Вавилоны үеийн Хаммурапи хааны эриний (манай эриний 4000 жилийн өмнөх) түүхээс олж болно гэжээ.
Орчин үеийн фактрингийн хөгжлийн түүх нь нэгэн зуунаар хязгаарлагдахгүй. Ихэнх мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар түүний үүсэн бий болох үзэгдэл нь дундад зууны худалдааны зуучлалын Английн институтын хөгжлийн явцтай нягт холбоотой бөгөөд Британы колончилсон орнуудад нэвтэрснээр факторингийн үйлчилгээний өөрийн гэсэн хэлбэрийг олжээ.
Факторингийн үйлчилгээний эхлэл нь Англид Факторын төв буюу House of Factors бий болсоноор 18 дугаар зуунд анх тавигджээ. Тэр үед Европын анхны том худалдааны төвүүд колончлогдсон орнуудад гадаадын үйлдвэрлэгч нарын үл мэдэх зах зээлд бараа бүтээгдэхүүн борлуулах зорилготой худалдааны төлөөлөгчөөр толгойлуулсан өөрийн төлөөлөгчийн газруудтай байсан байна. Тухайн орны бараа бүтээгдэхүүний зах зээл, худалдан авагчдын төлбөрийн чадвар, хууль тогтоомж ба худалдаа хийх зан заншлыг мэдэх факторын (agent factoring) өмнө найдвартай худалдан авагчийг олох, бараа бүтээгдэхүүн хадгалах, борлуулах, бараа худалдсаны орлогоо хураах зэрэг зорилтууд тавигдаж байсан. Энэ төрлийн үйл ажиллагаа, ялангуяа, даавууны худалдааны салбарт түгээмэл байжээ.
19 дүгээр зууны хоёрдугаар хагаст бараа бүтээгдүүний үйлдвэрлэгч нарыг санхүүжүүлдэг институтууд (credit factoring) эрэлт хэрэгцээтэй болсон. Харилцагч нараас хүлээж авсан төлбөрийн даалгаврын нэхэмжлэлд хямдруулалт үзүүлэх, тэдгээрийг барагдуулах, түүнчлэн, харилцагчийн өмнөөс санхүүгийн эрсдэлийг хүлээх зэргээр харилцагчдыг санхүүжүүлэх аргыг боловсруулсан байна. Өөрийн үйл ажиллагааны хүрээнд факторууд үйлдвэрлэгч нарын санхүү бүртгэлийг хөтлөх, төлбөрийн үүрэг гүйцэтгэгч нараас ирээдүйд төлөх төлбөрийг харилцагчид урьдчилан төлөх, түүхий эд худалдаж авах, үйлдвэрлэлийг санхүүжүүлэх зорилготой зээл олгох зэрэг үйлчилгээг оруулдаг байсан. Даавууны үйлдвэрлэгч нарын 95% нь факторингийн энэ схемийг хэрэглэдэг нь энэ схем АНУ-д гүн гүнзгий нэвтэрсэн болохыг харуулж байна.
Өнгөрсөн зууны дунд үеэс Америкийн бараа үйлдвэрлэгч нар баруун Европ руу нэвтэрч орж эхэлсэн нь Европын факторингийн компаниудыг идэвжихэд хүргэсэн. 1960 он гэхэд анхны факторингийн ассоциаци-International Factors Group (IFG) үүсэн байгуулагдаж, өнөөдрийн байдлаар нийт 50 орны 100 гаруй гишүүдтэй байна.
1968 онд Factors Chain International (FCI) байгуулагдаж, дэлхийн 66 орны нийт 247 компанийг өөртөө нэгтгэсэн бөгөөд 2008 оны байдлаар дотоод факторингийн 56.1%, олон улсын факторингийн 81.9% нь үүнд хамрагдсан байна.
Эдгээр сүлжээний үүсгэн байгуулагчид нь худалдан авагчдын төлбөрийн сахилга бат, зээлийн лимит ба бараа нийлүүлэлтийн мониторингийг тогтоох зорилгоор төлбөрийн үүрэг гүйцэтгэгч нарын зээл төлөх чадварыг түргэн шуурхай үнэлэх зорилтыг хангах талаар үр дүнтэй үйл ажиллагаа явуулж байна.
Факторингийн үйл ажиллагааны хэмжээ, цар хүрээ тасралтгүй өсөхийн хэрээр дотоод болон гадаад зах зээлд ажилладаг факторингийн компанийн тоо мөн өссөн. Энэхүү явц одоо ч гэсэн үргэлжилж байна. FCI-ийн тоон мэдэллээр факторингийн үйлчилгээний дэлхийн эргэлт 2008 оны байдлаар нийт 1,325.1 тэрбум еврогийн дүнтэй тэнцэж, үүнээс нийт факторингийн 85 хувь нь дотоодын факторинг-д хамаарч байна.
Дэлхийн туршлагаас үзэхэд, өсч буй компанийн хувьд факторингийн компанитай хийсэн түншлэл нь амжилтад хүрэх найдвартай зам гэдгийг нотолсон. Факторингийн үйлчилгээ нь дэлхийн алдартай дараахь брэндийн хөгжлийн бүх үе шатанд түшиг тулгуур божээ. Тухайлбал,
• ACER (компьютерийн техник,Тайвань улс)
• PARLAMAT (хүнсний бүтээгдэхүүн, Итали улс)
• LEWIS GLOBAL TOYS (хүүхдэд зориулсан бараа, АНУ)
