04/07/2023
VOYAGEZ ET DÉCOUVREZ LE NORD
avec : Ravinala Diego Agency
L'Ankarana vous réserve de magnifiques trésor perdu à travers le temps.
On vous partage donc une petite histoire Antakaragna dont peu le savent de nos jours...
Fizahantany ndrèky Kolotsaigny
Momies ny Pharaon ny mampalaza Egypte,
Fa tantaran`i Dady moasy tsy raraka nôfotro,tsy mirarabolo ndreky misy eto amintsika
Efa 200 taogno mahery zè dia mbôla tsy raraka nôfotro, sady tsy raraka-fagneva (1) i DADY ao Irôgnono (2). Nihilagna tamin’ny faha 100 taognony tiô izy, tamin’ny andro nanjakan’ny TEHIMBOLA (3) tao Ankaragna. Moasy nalaza zio, TSIMATAHODRAFY no tegna angarany,DADY MOASY ny agnaragna nahaizagna azy . Mahagaga marigny fa mijanogno ho Misitère ny tsy mahararaka nôfotro ’i Dady Moasy efa an-taognony maro zè. Ny mampalaza Egypte jusque niany ty dia ny fanagnany irô vakoka tranaigny, manantantara, agnisan’izègny irô Momies Ampanjaka Paraon. Ny farany tiô (tamin’ny taogno 2021) dia nisy lanonagna ngoavambe, fanandratagna Razagna Mpanjaka Pharaon miisa 22, narahigny cortège ndrèky filaharam-be, namakivaky ny renivohitry Le Caire.
Fa ny aty Madagasikara dia DOANY DADY MOASY ndreky ny Malaza, amin’ny misy an’i IROGNONO, amin’ny tapany Avaratra ny Nosy. Misy FITAMPOHA,ndrèky FANKALAZAGNA isaky ny dimy taogno, hataon’ny fanjakagna Sakalava. Mandritra ny FITAMPOHA, ny raharaha maventy zè tsy maintsy hatao dia « TALIGNY (4) NY FAGNEVANY DADY », « MISIKIGNY (5) LAMBAHOANY », sns.. ho mariky ny fagnomezamboninahitry ny ZAGNAHARY ndrèky nyvRAZAGNA anehoagna ny firaisankigny -fihavanagna- fitiavagna, iô amin’ny fifandraisan’ny velogno ndrèky ny maty kè ho magnitry manaranara eto amin’ny tanin’ny Razagna ny ambany lagnitry.
Mpimoasy nanagna ny maha izy azy i Dady Moasy, mpitsabo sady Mpisikidindrô Mpanjaka maventin'Antakaragna taloha zio. Nahavita fahagagagna nikoizagna i Dady Moasy tamin’ny fahavelony. Nampihaiky ny maro, ny nahavitany nampifandray ny tontolo ny rano ndrèky ny an-tanety : mandeha ambony rano, mijibiky ndrèky mihaigny agnaty rano, famoahagna omby boaka agnaty Rano (ny tao Bobaomby). Isany izègny ny fahaizany mandrehitry môtro, ary misy setroko hita miboaka boaka ao agnaty rano, hanatonoany katakata. Tsy zègny fo fa mahavita mizara ho maromaro amin’ny toeragna samy hafa, amin’ny fotoagna arèky koa izy.
Ary nisy andro, hono, nisy sôma nataony, izay nagnasany vahoaka tao an-Tanàna, ny nagnoroagna azy velogno. Gaga olo jiaby fa tsy levogno izy fa velogn’aigny soamatsara, tsy naratra i Dady. Nisy andro koa dia nijanogno tao àgnaty l'heure maromaro nitondra tsaiky, nefa velogn’aigny soamatsara. Tia tsaiky i Dady, nefa tsy mba nanan-janaka na nanambady.
Raha todihigny ny tantara, dia karaha ty ny raha-nisy. Raha lasan’i ANDRIANTAHÔRA (na i Tsivantana), niaraka tamin’ny andian-tafika Sakalava ny Boeny ny fanjakagna tiô amin’ny farany taonjato faha 16, taty Ankaragna dia niparitaka sady nilefa ny fianakaviagnan’ny Mpanjaka ANDRIAMANAMPELO (6), ary isan’izany i ANDRIANTSIROTSOANDRIANILAHANIARIVO zanany. Nilefa niantsignianagna nandeha amin’ny RAHÔLO na Radoro havany, i Andriantsirotso. Rahôlo dia ZAFIRABAY, SAKALAVA Zafinifotsy, Ampanjaka tao Maroantsetra.
Izy koa afaka telo taogno, izy koa fa himpody ho agny Ankaragna i Andriantsirotso, niaraka tamin’ny tafik’i Rahôlo, dia nisy « TSAIKY MAGNANGY » (7) vahiny tokony ho valo taogno tiô tonga tsy hay fiaviagna tao Maroantsetra. Tsy niharoharo tamin’olo, io Tsaiky magnangy io, raha tsy maromaro andro taty afara. Tiô izy vao niaro tamin’ny tsaiky tao an-tanàna. Tsy nahay fodiagna an-tragno, irô tsaiky namany, koa efa nahay izy .Kè nitaraigny tamin’Ampanjaka Rahôlo, ny raimandreny ny tsaiky irô. Nagnandefa mpitsikilo mpagnaradia ary i Rahôlo, nahita tsaiky irô misôma ( amoron-drano. Tokony l'heure fihinanagna taminjaigny, igny fa nijibiky an-drano ilay tsaiky magnangy, nitondra « Tôno katakata »(9) niboaka an-drano, ary nizarainy tamindrô tsaiky mpiara misôma taminazy. Nilomay nagnano tatitry tamin’Ampanjaka irô Mpitsikilo, ny amin’ny raha hitandrô. Liagna te hahay bebe kokoa momba ilay tsaiky magnangy ny Ampanjaka ka nikèky azy tao an-dapa. Raha nanontaniagna sady nifotopotorigny ny momba azy dia hozy Ra-tsaiky magnangy tamin’Ampanjaka:
_ » TSIMATAHODRAFY ny agnaragnanaka, anabavin’ny RASIKAJY, zanaka Mpimoasy maventy sady mpiteti-vintagna. Ny antony naviako dia nahiliky ny anadahiko, raha nahazo tsindrimandry za izy fa niankôhoko taminaka zègny ny Fanjava ».
Nikehin’i ANDRIANTSIROTSO ary, fa tsy mèntsy hilainy i TSIMATAHODRAFY, ho Mpimoasy sady mpiaro fanjakagnanazy l'heure izy tafimpody agny Ankaragna, araka ny didin’ny Rahôlo. Karaha ty no nivolagniny Tsimatahodrafy tamin’ny Andriantsirôtso :
« Izaho Tsimatahodrafy, tsy matahom-pahavalo ! . Mihiregna amin’ny misy ny fanjakagnanô aminjay fa efa tsy ao eky ny fahavalo, fa efa niherigny niagnandrefagna, nihazo an’ny Boeny. Fa afaka 6 andro, dia hagnaraka anao agny zaho, fa tsy misy tokony ho havozoagna amin’izay » ho’zy.
Tapa-kevitry ary fa himpody ary i Andriantsirotso, ary namian’ny Tsimatahodrafy Raviny taratasy, hanoro lalàgna ny Ampanjaka, koa rehefa nandeha ny ela dia nivadiky soratr’afo, manondro ny lalagna andihanany mandeha Hiagniny.
Tamin’ny nandalovany tao BEMARIVO, dia napetran’i Ampanjaka Andriantsirôtso tao ny rahalahiny Printsy ANDRIANTSIFAHANA. Fôtiny mbôla misy ahiahy amin’ny mety himpodianan’ny Andriantahôra, dia karaha ty ny hafatrany tamin’ny rahalahiny : »Raha misy ny mahazo zaho, dia anô no faramandimby ny fanjakagna ». Ziô ty, irô Antibemarivo dia taranaka Printsy Andriantsifahana.
Izy koa fa tapitra 6 andro ary, ny navian’i Andriantsirôtso tagny Hiagniny, dia tonga i Tsimatahodrafy ary nivolagna tamin’ny Ampanjaka :« Araka ny volagna ataoko, ity zaho, hiaro fanjakagnanao. MAHAVAGNONO no agnaragna vaovao ikaihagna an’i Hiagniny manomboko ziô ty, ary ny tegnarano dia kaihagna hoe MAHAVAVY. Ny fahavalonao izay avy agny ATSIMO tsy ho tafiditry ny faritry hihadidianao ary tsisy olo handrava ny fanjakagnanao. Mitadiava Kakazo amin’ny anaragna hoe TSITAKONALA koa hagnontania ny ANTANALA. «
» HAZOAMBO « no fivolagnanz ilay Kakazo » TSITAKONALA » ho’zy ny Antanala, kè tao Mahavavy Atsimo, ANALAMAVELOGNO no nahitagna AZY. Misy karazany AROE ny kakazo Tsitakonala, misy lahiny ndrèky vaviny izy io, izay nasain’i Tsimatahodrafy halaigna.
Kè natambatra arie Kakazo, nagnaovagna TSANGANTSAIGNY ny fanjakagna Antakaragna. Izy no mitagna ny fômba mandritrin'ny lanonambe atao hoe « MANDRESIRAFY », hagnaovagna famoragna, ary ny fikaihagna Razgana, Joro sns.
Filaminagna ndrèky firahalahiagna no nampisongadigny ny fanjakagnan’ny Andriantsirôtso ndrèky LAMBOENY, nandritran'ny naha tiô izy. Na de nisy aza ireo te hagnakorontagna tamin’ny fanjakagnan’ny Lamboeny, dia irô havany fo dia tsy naharavagn ny fanjakagna. Ary Nasain’ny Tsimatahodrafy hiroahigny, hiala ny faritany mihitsy, irô zè te hitsangagna ho fahavalo mpamadiky.
Farany, dia tonga i Tehimbola nandimby an’i Lamboeny, koa nisy andiany manafo, nampihorohoro an’i Tsimatahodrafy, ary nifaragna tamin’ny fitifirana ny tafotranogny, koa nikaihany ady, ny Sakalava ny Bemazava. Tonga tiô amoron’ny Mahavavy irô, raha avy nanafiky ny Antakaragna tao Sengaloko.
Nikèky vonjy tamin’ny Tsimatahodrafy ary i Tehimbola, hiaro ny vahoaka ndreky ny fanjakany. Kè tamin’jaigny nagnaparitahany aretinkibo mandoza, tamin’ny ahalalan’ny Lamba mena salôragna, zè namono, nahafaty irô fahavalo mpanafiky. Kè ny tavela tsy maty taminjaigny dia nilefa nimpody.Izy koa fa nandresy ny ady zè nataony ary i Tehimbola dia nasandratra tamin’ny agnarana hoe ANDRIAMANDRESIARIVO.
Talohany nahafatesan’i Tsimatahodrafy, nangataka sady nagnafatra izy, ny mba hametrahagna ny vatamangatsiakany, amin’ny vato misy bongo milonjo (10) dia ao Nosy Manoro, agnarana zè nikaihagna ny Nosy-Lonjo taloha. Tsy tanteraka anefa ny fagniriany noho ny lamigny napetraka ny fokonolo fa hoe efa misy an’izègny Razam-be ny ZAFITSIMAHITO izany hono (11), kê nitady toeran-kafa irô, nanasitrihagna ny nofo vatamangatsiakany, nanakaiky ny tegnarano Avaratra, ANTSAMBALAHY zègny. Ny nahagaga anefa kiak'andran'igny, dia tsy hita ny nanjavôgnan’ny vatamangatsiakany fa tagny IROGNONO no nahitagna azy ny farany.
Ary misy andro ho irô mponigny mipetraka marikitry ny Antsambalahy, dia mbôla arignesagna Rebiky iô amin’ny toeragna nagnapitrahan’ny fokonolo azy farany.
Isany asa izay nampiavaka an’ i Dady Moasy, koa tamin’ny fahavelony dia nagnamasigny irô toeragna ndrèky bongo tamin’ny faritry Avaratra ny Nosy. Raha tsy hivolagna fa ny doany ao Bobaomby, Doany Nosy-lonjo, doany Ampansindava, doany ao Bemaneviky koa lôso Doany Tsimatahodrafy ziô ty …
Mianjaka (réincarnation) amin’ny olo zè mifagnaraka vintagna aminy i DADY MOASY. Nisy an’izègny Mpimoasy atao hoe Dady Jôby zègny hono, no nanohy ny asan’ ny Dady Moasy, nitoby tao Ambilobe. Tamin’ny taogno 1984, raha nijaly rano sady paiky ny andro tsy nisy orana, noho ny tsy fagnajagna ny hasigny sy fadin-tany. Ny nataon’ny Dady Jôby dia nagnamasigny ny toeragna maromaro, araka ny lovantsofigny tamin’ny Zafintany niatriky ny Jôro. Izy no nanangagna irô Doany jiaby tao amin’ny faritry Bobaomby, Indrindrindra fa tao amin'ny bongon' Ambatosariomby, ndrèky ny manodidigny. Misy rarim-bato, vokatry ny Tatao izay nataon’ireo Razany taloha dia lôso sarin’aomby, kè nataony hoe Doany Am-bato sarin’aomby. Tafaran'izègny, dia àvy be ny mahalegny taty amin’ny tapany Avaratra, ary narahin’ny Rivodoza mahery dia ny « CYCLONE KAMISY « , nitsofoko tao Diego-Garcia ary niboaka nahazo ny faritry Andrefagna ny Nosy. Ary mbôla ao amin’izègny ny toeragna atao hoe Bimôko, jusque niany ny ny Zafintany nagnôtrogno ny Jôro nataon’i Dady Jôby, koa nahazoagna ny loharanom-baovao momba ny tantaran’ny Dady Moasy Baomby nafohizigny amin’ny hoe « Dady Baomby « raha Mikèky izy ami Jôron-tany Avaratra ny FANJAKAGNA.
(source: FB Rabezandrina Rainandriamampandry)
